منع تدوين حديث انگيزه ها و پيامدها - شهرستانى، سيد على؛ مترجم سيد هادي حسيني - الصفحة ٦٩١ - يادآورى

او رسيد، در علم كلام بر مذهب اصحابش، پيشگام گشت، تيزبين و حاضر جواب بود و حافظه‌اى نيرومند داشت‌[١]، وى در خانه‌اش در «دَرْب رياح»[٢] مجلسى مناظره‌اى به پاى كرد كه همه عالمان در آن حاضر مى‌شدند[٣] و با اهل هر عقيده‌اى با شكوه و عظمت- در دولت آل بويه- مناظره مى‌كرد[٤].

شيخ مفيد در انواع مباحث كلامى، در [مذهب‌] اعتزال و ادبيات چيره دست بود. ابن ابى طَى در «تاريخ الإماميّة» شرح حال او را به تفصيل مى‌آورد و مى‌گويد:

وى در همه فنون يگانه روزگار خويش به شمار مى‌آمد: در اصول دين و اصول فقه، در فقه، اخبار، رجال، تفسير، نحو و شعر.

نفس قوى، كارهاى نيك فراوان، افتادگى زياد، نماز و روزه فراوان از ويژگى‌هاى اوست. وى جامه‌اى خشن مى‌پوشيد ...[٥]

و امّا شيخ محمّد بن حسن طوسى، بزرگ طائفه شيعه در زمان خود بود. داراى تصانيفى است. دو تا از كتاب‌هاى او، جزو كتب اربعه شيعه اماميه مى‌باشد:

١. تهذيب الأحكام‌

٢. الاستبصار فيما اختلف مِنَ الأخبار

شيخ طوسى كلام و اصول دين شيعه را از شيخ مفيد- رئيس اماميه- فرا گرفت و همواره در نزد او علم آموخت تا به كمال رسيد و مهارت و چيره‌دستى لازم را يافت. وى‌

[١] . الفهرست( ابن نديم): ٢٥٢.

[٢] . نام يكى از محلّات قديم بغداد( م).

[٣] . المنتظم ٨: ١١.

[٤] . مرآة الجنان( يافعى) ٣: ٢٨؛ شذرات الذهب ٢: ٢٠٠.

[٥] . سير اعلام النبلاء ١٧: ٣٤٤.