منع تدوين حديث انگيزه ها و پيامدها - شهرستانى، سيد على؛ مترجم سيد هادي حسيني - الصفحة ٤٤٠ - مثالهايى گويا بر مخالفتِ با حديث پيامبر صلى الله عليه و آله

امّا اصحاب مذهب دوم، آن گاه كه مى‌نگرند ابو هُريره با آنچه روايت كرده مخالفت ورزيده، به قاعده‌شان تمسك مى‌كنند و آن اين است كه: «هرگاه صحابى بر خلاف روايتش عمل كرد، مخالفتِ او ملاك است، نه حديث»[١] از اين رو مى‌گويند: ظرفى را كه سگ در آن دَهَن زده است، سه بار شستن كفايت مى‌كند، و به حديثى كه ابو هُريره روايت كرده عمل نمى‌كنند.

در اينجا بعضى از اصحاب مذهب دوم اختلاف دارند كه آيا چنين حديثى منسوخ است يا هفت بار شستن حمل بر «استحباب» مى‌شود؟

سه قول است:

قول اول: اين حديث منسوخ مى‌باشد. نظر كمال بن همام در التحرير چنين است، و امير بادشاه در تيسير التحرير و ابن امير حاج در التقرير والتحبير، با وى موافق‌اند.

قول دوم: حديث نسخ نشده است، ليكن حمل بر استحباب مى‌شود؛ يعنى سه بار شستن واجب است و هفت بار شستن مستحب.

سمرقندى در بذل النظر و در الميزان‌ اين عقيده را دارد.

قول سوم: احتمال مى‌رود كه حديث منسوخ باشد، و احتمال آن است كه بر استحباب حمل شود.

سرخسى در اصولِ خود و نَسَفى در كشف الأسرار، به اين قول گراييده‌اند.

سپس دكتر عبدالكريم مى‌گويد كه: نظر راجح، عقيده اصحاب مذهب اول است؛ يعنى ظرفى را كه سگ ليسيده بايد هفت مرتبه شست. دليلِ آن چند وجه است:

وجه اول: ثبوت حديث ابو هُريره- كه پيش از اين گذشت- و صحّتِ آن، و عدم اثبات چيزى كه براى معارضه با آن صلاحيت داشته باشد.

[١] . به عنوان نمونه، نگاه كنيد به: تحفة الأحوذى ٢: ٧٨، آنجا كه مى‌گويد: از اصول علما اين است كه هرگاه صحابى با روايت خودش مخالفت ورزد، اين كار بر نَسْخ آن دلالت مى‌كند.