و دخالت دیگری نود و نه درصد. ولو دخالت یکی یک درصد باشد بالاخره این شیء در عرض اوست؛ یعنی این شخصیتی مستقل دارد در برابر دیگری. اینجا اجزاء، عرضی هستند و لهذا قابل تجزیه میباشند، میتوان اجزاء را تجزیه کرد، آن را که یک درصد را تشکیل داده است کناری گذاشت و آن را که نود و نه درصد را تشکیل داده کناری.

ولی یک نوع ترکیب داریم که طولی است نه عرضی؛ یعنی یک جزء، جزء دیگر را در بر گرفته است و نسبت این دو جزء نسبت مبهم و متعین است؛ این جزء در ضمن جزء دیگر گنجانیده شده است، منتها آنچه در ضمن آن دیگری گنجانیده شده است میتواند در ضمن دیگری هم گنجانیده شود، ولی باز در ضمن اوست؛ یعنی آن دیگری این را در بر دارد بدون اینکه این او را در بر داشته باشد.

جنس و فصل، و ماده و صورت- که از مسائل خیلی غامض فلسفه هم هست- از این قبیل است؛ یعنی جنس و فصل را که میگوییم دو جزء هستند، نه اینکه دو جزء در کنار همدیگر و هر کدام با درصدی خاص؛ اینجور نیست، بلکه در مورد «انسان» وقتی میگوییم «حیوان ناطق» نه اینکه حیوان و ناطق. یک وقت میگوییم انسان حاصل جمع دو چیز است: حیوان و ناطق، که در این صورت دیگر جنس و فصل نیست، و از حاصل جمع دو معنی که یک ماهیت به وجود نمیآید و معنی ندارد یک ذات حاصل جمع دو ذات باشد. اگر حاصل جمع دو ذات باشد، دو ذات میشود و یکی گفتن اینها امر اعتباری میشود، مثل این است که بگوییم: در خارج، انسانی که وجود دارد، دو چیز در کنار هم وجود پیدا کردهاند: حیوان و ناطق؛ نیمی از این شیء حیوان است، نیم دیگرش ناطق؛ یا کمتر از نیم، ده درصدش حیوان است، نود درصد دیگر ناطق. اینجور نیست؛ حیوان ناطق است؛ یعنی «حیوان هو ناطق» است؛ یعنی به تمام ذات ناطق است و در عین اینکه به تمام ذاتش ناطق است به تمام ذاتش حیوان است.

پس چگونه میشود که یک ذات در عین حال دو ذات باشد؟ میگوییم یکی به نحو ابهام و دیگری به نحو تعیین؛ یعنی حیوانیت یک معنی مبهم لامتعین است که خودش نمیتواند وجود داشته باشد مگر در ضمن ناطق یا ناهق یا ... یا مثال عدد بزنیم: ما میگوییم: ١ و ٢ و ٣ و ٤ و ٥ الی آخر. به عدد ٥ میگوییم «عدد پنج» یعنی هم عدد است و هم پنج. ٤ هم، هم عدد است هم چهار. حال اینجا چگونه است؟ آیا این ٥ یک نیمهاش عدد است و نیمه دیگرش پنج بودن؟ یا تمامش پنج بودن است، عدد بودن یک معنای مبهمی است که در ضمن پنج بودن هم هست. باز عدد بودن یک معنی مبهمی