اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٥٨٤ - كلام مرحوم آخوند

مقدّمه، استحقاق اجرت ندارد، چون مقدّمه به عنوان مأمور به نبوده تا موجب استحقاق اجرت باشد. [١] ممكن است كسى به مرحوم عراقى بگويد: اشكالى كه مرحوم آخوند نسبت به ثمرات سه‌گانه مطرح كرد در اينجا هم جريان دارد. توضيح: مرحوم آخوند سه ثمره را به عنوان ثمره فقهى مسأله مقدّمه واجب مطرح كرد و هر سه را مورد اشكال قرار داد. اشكال مشترك كه بر اين سه ثمره وارد بود اين بود كه اين ثمرات ربطى به شارع ندارد. ثمره اوّل اين بود كه «اگر كسى نذر كرد يك واجب شرعى را انجام دهد، چنانچه ما ملازمه را در باب مقدّمه واجب بپذيريم، انجام مقدّمه واجب، مى‌تواند به عنوان وفاى به نذر محسوب شود». مرحوم آخوند فرمودند: اين مسئله ربطى به شارع ندارد. شارع نمى‌گويد «كجا وفاى به نذر حاصل است و كجا حاصل نيست». اين چيزى است كه مربوط به عقل است. در موارد ديگر امتثال هم همين‌طور است. تطبيقات عقليه را نمى‌توان به عنوان ثمره نزاع در مسأله اصوليه مطرح كرد. عين همين اشكال به مرحوم عراقى هم وارد است. اين كه مرحوم عراقى فرمود:

«اگر مقدّمه شرعاً واجب باشد، اگرچه به عنوان واجب توصّلى خواهد بود ولى مى‌توان با قصد قربت به آن جنبه عبادى بخشيد»، چنين چيزى حكم عقل است و ارتباطى به شارع ندارد. ثمره دوّمى كه ايشان مطرح كردند نيز همين‌طور است. شارع به عنوان يك حكم كلّى مى‌گويد: «اگر كسى ديگرى را به عملى كه داراى اجرت است امر كرد و امر او به عنوان تبرّع نبود، آمر در مقابل انجام عمل ضامن است و بايد اجرة المثل را بپردازد».

امّا اين كه «اگر مقدّمه واجب، وجوب شرعى پيدا كرد، مأمور- در صورتى كه مقدّمه را تبرّعاً انجام نداده باشد- در مقابل انجام دادن اين مقدّمه استحقاق اجرت پيدا مى‌كند»،

[١]- مقالات الاصول، ج ١، ص ٣٣٤ و ٣٣٥ و نهاية الأفكار، ج ١، ص ٣٢٦ و ٣٢٧ و ٣٤٧ و ٣٤٨