اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٥٥٥ - اشكال دوّم مرحوم آخوند بر صاحب فصول رحمه الله

بنابراين خود «نصب نردبان» گاهى موصل و گاهى غير موصل است و اگر ما بخواهيم موصليت را آن‌گونه كه مرحوم آخوند معنا كردند، بدانيم، «نصب نردبان» هيچ‌گاه موصل به «بودن بر پشت‌بام» نخواهد بود، زيرا بعد از «نصب نردبان» بايد اراده «بودن بر پشت‌بام» بيايد و به دنبال آن خود «بودن بر پشت‌بام» تحقق پيدا كند.

اشكال دوّم مرحوم آخوند بر صاحب فصول رحمه الله:

اگر مكلّف مقدّمه‌اى را در خارج انجام داد، ولى هنوز ذى المقدّمه تحقق پيدا نكرده است، آيا وجوب غيرى متعلّق به مقدّمه ساقط شده است يا بايد به انتظار آينده باشيم؟

بديهى است كه به انتظار آينده بودن معنا ندارد. در نتيجه بايد گفت: «تكليف به وجوب غيرى ساقط شده است». آن‌وقت از صاحب فصول رحمه الله سؤال مى‌شود: علت سقوط وجوب غيرى چيست؟ مرحوم آخوند مى‌فرمايد: براى سقوط هر تكليف سه راه وجود دارد: ١- اطاعت آن تكليف. ٢- عصيان تكليف. اگر تكليف در وقت مقرّر خودش انجام نگرفت، ديگر نمى‌تواند باقى باشد، مگر اينكه داراى قضا باشد كه قضا هم تكليف جديد و مستقلّى است. ٣- از بين رفتن موضوع تكليف. مثلًا تجهيز ميّت مسلمان، واجب كفائى است.

حال اگر فرض كنيم قبل از تجهيز يا در اثناء آن، سيل يا درنده‌اى بيايد و جنازه را با خود ببرد، به‌گونه‌اى كه قابل برگشت نباشد، در اينجا تكليف ساقط مى‌شود ولى سقوط آن به اعتبار ارتفاع موضوع تكليف است نه به اعتبار اطاعت و عصيان. مرحوم آخوند پس از بيان اين مطلب، گويا از صاحب فصول رحمه الله سؤال مى‌كند: در اينجا كه مكلّف، نصب نردبان كرده ولى ذى المقدّمه هنوز تحقق پيدا نكرده، آيا علت سقوط وجوب غيرى، كدام‌يك از اين عناوين سه‌گانه است؟ روشن است كه در اينجا عصيانى تحقق پيدا نكرده است. موضوع تكليف هم از بين نرفته است. اين‌گونه نيست كه مثلًا نردبان شكسته شده باشد يا پشت بام خراب شده باشد. پس شما