اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٥٠٥ - كلام محقّق اصفهانى رحمه الله در تأييد كلام مرحوم آخوند

اگر تقسيم به اصالت و تبعيت را به‌لحاظ مقام ثبوت دانستيم، واجب غيرى مى‌تواند اصلى يا تبعى باشد ولى واجب نفسى حتماً بايد اصلى باشد و نمى‌تواند تبعى باشد». بنابراين طبق بيان مرحوم آخوند كه تقسيم را مربوط به مقام ثبوت مى‌داند بايد بگوييم: «مقسم، مطلقِ واجب نيست بلكه واجب غيرى است كه به اصلى و تبعى تقسيم شده است و در اين صورت تقسيم واجب به اصلى و تبعى، تقسيم مستقلى نخواهد بود». اشكال دوّم: به مرحوم آخوند مى‌گوييم: شما كه مى‌فرماييد: «واجب اصلى، واجبى است كه اراده مستقل به آن تعلّق گرفته است» آيا مقصود شما از «اراده مستقل» چيست؟ دو احتمال وجود دارد: احتمال اوّل: منظور از «اراده مستقله» عبارت از «اراده اصليه» باشد يعنى واجب اصلى واجبى است كه اراده متعلّق به آن، غيرى و تبعى نباشد بلكه اصلى باشد. احتمال دوّم: منظور از «اراده مستقله» عبارت از علم تفصيلى و توجّه تفصيلى باشد، يعنى شما بخواهيد با اين قيد، حتى توجّه اجمالى را هم از دايره واجب اصلى خارج كنيد و درحقيقت باتوجّه به اينكه بعد از «اراده مستقلّه» فرموديد: «للالتفات إليه بما هو عليه» مى‌خواهيد بگوييد: «در واجب اصلى دو خصوصيت معتبر است: يكى اصل توجّه و التفات و ديگر اينكه التفات آن التفات تفصيلى باشد». هريك از اين دو احتمال را كه شما درنظر گرفته باشيد داراى اشكال خواهد بود. اگر احتمال اوّل‌ مورد نظر شما باشد لازمه‌اش اين است كه ما نتوانيم واجبات غيريه را به‌عنوان واجب اصلى به‌حساب آوريم و اين خلاف فرمايش خود شما (مرحوم آخوند) مى‌باشد كه فرموديد: «واجب غيرى ممكن است اصلى باشد». در آيه وضو از طرفى خطاب مستقل بر وجوب وضو دلالت مى‌كند پس واجب اصلى است امّا از طرفى چون وضو جنبه مقدّميت براى صلاة دارد اراده متعلّق به وضو تابع اراده‌