اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٣٢٠ - راه اوّل براى اثبات وجود قرينه عقليه

مشهور قبول دارند كه جمله شرطيه «إن جاءك زيدٌ فأكرمه» ظهور در اين دارد كه «مجى‌ء زيد» قيد براى وجوب اكرام زيد است ولى نزاعشان در اين است كه آيا در اينجا قرينه عقليه‌اى وجود دارد كه موجب تصرّف در اين ظهور و حمل آن برخلاف ظاهر بشود يا نه؟ مرحوم شيخ انصارى ادّعا مى‌كند كه چنين قرينه‌اى وجود دارد ولى مشهور وجود چنين قرينه‌اى را نفى مى‌كنند. حال ما بايد راه‌هايى كه براى اثبات قرينه عقليه مطرح شده بررسى كنيم تا ببينيم آيا مدّعاى شيخ انصارى رحمه الله ثابت مى‌شود يا نه؟

راه اوّل براى اثبات وجود قرينه عقليه‌

هيئت أكرم بر وجوب دلالت مى‌كند. وجوب، عبارت از يك بعث و تحريك اعتبارى است كه جانشين بعث و تحريك حقيقى و تكوينى مى‌شود. حقيقت بعث، يك معناى حرفى است، چون استقلال به مفهوميت ندارد بلكه متقوّم به سه شى‌ء است:

باعث، مبعوث و مبعوث اليه. [١] به‌همين‌جهت نمى‌تواند استقلال به مفهوميت داشته باشد و لحاظ استقلالى به آن تعلّق بگيرد و معناى حرفى اگر مورد لحاظ استقلالى قرار

[١]- در بحث معانى حرفيه گفتيم: معناى اسمى آن معنايى است كه استقلال به مفهوميت داشته باشد. امّا معنايى كه متقوّم به دو شى‌ء يا بيشتر باشد، فاقد استقلال بوده و نمى‌تواند استقلال به مفهوميت داشته باشد. مثلًا در جمله «زيد في الدار» سه واقعيت وجود دارد: واقعيت زيد، واقعيت دار و واقعيت ظرفيت دار براى زيد. ولى واقعيت‌هاى زيد و دار استقلال به مفهوميت دارند امّا واقعيت ظرفيت دار براى زيد، معنايى حرفى است، زيرا اين واقعيت، وابسته به زيد و دار است. به‌همين‌جهت، ظرفيتْ يك معناى حرفى به‌حساب مى‌آيد. بعث نيز استقلال به مفهوميت ندارد بلكه وابسته به سه شى‌ء است: باعث، مبعوث و مبعوث اليه، لذا بعث هم يك معناى حرفى است.