اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٣٠٧ - اختلاف ميان شيخ انصارى رحمه الله و مشهور

«أكرم» است يا براى مادّه آن؟ هيئت «أكرم»، بر ماهيت وجوب و همان بعث و تحريك اعتبارى دلالت مى‌كند. مادّه «أكرم» هم عبارت از اكرام است. مشهور معتقدند: «مجى‌ء زيد» قيد براى هيئت أكرم است». [١] شيخ انصارى رحمه الله‌ معتقد است: «مجى‌ء زيد» قيد براى مادّه أكرم است. [٢] ايشان مى‌گويد: همان‌طور كه متعلّق وجوب، اكرامِ مضاف به زيد است، به‌طورى كه اگر به‌جاى زيد شخص ديگرى را اكرام كنيد، مأمور به در خارج تحقّق پيدا نكرده است، قيد ديگرى هم در كار است و آن مسأله مجى‌ء زيد است به‌گونه‌اى كه اگر شما زيد را در خيابان مشاهده كرديد و او را اكرام كرديد، مأمور به در خارج تحقّق پيدا نكرده است. به عبارت ديگر: بنا بر نظر مشهور، مجى‌ء زيد قيد براى وجوب و بنا بر نظر شيخ انصارى رحمه الله قيد براى واجب است. بنا بر نظر مشهور، تا وقتى مجى‌ء زيد در خارج تحقّق پيدا نكند، حكم مولا فعليت پيدا نمى‌كند، همان‌طور كه در مثل «إذا زالت الشمس فصلّ صلاتين» نيز زوال شمس شرطيت براى اصل وجوب نماز ظهرين دارد و تا وقتى كه زوال شمس تحقّق پيدا نكند، حكم به وجوب نماز ظهرين فعليت پيدا نمى‌كند. اگرچه انشاء مولا تحقّق پيدا كرده است. امّا بنا بر نظر شيخ انصارى رحمه الله، همان موقعى كه مولا مى‌گويد: «إن جاءك زيد فأكرمه»، وجوب اكرام فعليت پيدا كرده است ولى واجبْ مقيّد است. وجوبْ مطلق است و هيچ قيدى ندارد و حالت انتظارى نسبت به فعليت آن وجود ندارد امّا واجب- يعنى اكرام- مقيّد به دو قيد است.

اختلاف ميان شيخ انصارى رحمه الله و مشهور

به‌حسب ظاهر، اختلاف ميان شيخ انصارى رحمه الله و مشهور در مقام اثبات- يعنى در

[١]- كفاية الاصول، ج ١، ص ١٥٢

[٢]- مطارح الأنظار، ص ٤٨ و ٤٩ و كفاية الاصول، ج ١، ص ١٥٢