اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٥٥٨ - جواب اوّل

خودش قرار دهد، در اين صورت وجدان حكم مى‌كند كه «نصب نردبان» نمى‌تواند جداى از «بودن بر پشت‌بام» مطلوبيتى براى مولا داشته باشد، بلكه وجودش در اين صورت، از نظر مولا مانند حجر در جنب انسان است و فايده‌اى برآن مترتّب نيست.

پاسخ مرحوم آخوند از دليل صاحب فصول رحمه الله:

مرحوم آخوند از اين كلام صاحب فصول رحمه الله دو جواب داده‌اند:

جواب اوّل:

اين جواب، مبتنى بر همان برداشتى است كه ايشان از كلام صاحب فصول رحمه الله داشتند. همان‌طور كه قبلًا گفتيم، ايشان مراد از مقدّمه موصله در كلام صاحب فصول رحمه الله را مقدّمه‌اى دانستند كه اثر تكوينى‌اش، ايصال به ذى المقدّمه باشد، به‌همين‌جهت فرمودند: «چنين چيزى اختصاص دارد به مجموع علت تامّه- نه اجزائش- آن‌هم در خصوص واجبات توليديه و تسبيبيه كه با تحقق علت تامّه، ذى المقدّمه به‌صورت قهرى بر مقدّمه مترتّب مى‌شود و حتى اراده مكلّف هم نمى‌تواند نقشى داشته باشد». مرحوم آخوند با توجه به مطلب فوق بر صاحب فصول رحمه الله اشكال كرده و مى‌فرمايد:

«ايصال نمى‌تواند به‌عنوان غرض از مقدّمه مطرح باشد، بلكه غرض از مقدّمه عبارت از اين است كه انسان با وجود مقدّمه، متمكّن از وصول به ذى المقدّمه باشد و اين تمكّن در مورد هر مقدّمه‌اى وجود دارد، حتى در جايى كه به دنبال نصب نردبان، بودن بر پشت‌بام هم تحقّق پيدا نكند. در اينجا مقدّمه اثر خود را دارد، يعنى مكلّف با وجود آن مى‌تواند به ذى المقدّمه دستيابى پيدا كند. و اگر نصب نردبان وجود نداشت، تحقّق بودن بر پشت‌بام محال عادى بود». [١]

[١]- كفاية الاصول، ج ١، ص ١٨٧ و ١٨٨