اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٤٦٠ - تحقيق در مورد ثواب و عقاب و بررسى كلام مرحوم آخوند

را تطهير كند، با آن مى‌تواند نماز بخواند. كسى كه لباس خود را به داعى استفاده در نماز تطهير مى‌كند، غير از مسأله طهارت ثوب و تطهير آن، عنوان ديگرى به ذى المقدّمه داده مى‌شود كه آن عنوان موجب استحقاق ثواب بر مقدّمه است، زيرا به مقتضاى روايت «أفضل الأعمال أحمزها» [١]، عنوان «أحمزيت» و «أشقّيت» موجب فضيلت و استحقاق ثواب است. اينجا ذى المقدّمه عنوان «أحمزيت» را پيدا مى‌كند، زيرا اگر ذى المقدّمه نبود، اين شخص مقدّمات را انجام نمى‌داد. و تنها اين امر نفسى- نسبت به ذى المقدّمه- سبب شده است كه او به سراغ مقدّمات برود. در باب سفر حج و زيارت كربلاء، اگر قدم‌ها به‌عنوان تجارت برداشته شود، اگرچه اين شخص موفق شده حج و زيارت كربلاء را انجام دهد ولى اين قدم‌ها موجب تحقّق عنوان «أحمزيت» در مورد حج و زيارت كربلا نشده است و استحقاق ثواب در ارتباط با آنها مطرح نيست. امّا اگر از قدم اوّل، هدفش رسيدن به مطلوب شارع باشد، استحقاق ثواب در مورد او مطرح است. [٢]

تحقيق در مورد ثواب و عقاب و بررسى كلام مرحوم آخوند

در مورد ثواب و عقاب نظرات مختلفى وجود دارد: جماعتى از بزرگان فلاسفه‌ معتقدند: ثواب‌ عبارت از صورت‌هاى زيبايى است كه نفس انسان از ديدن آنها لذت مى‌برد و آن صورت‌ها داراى دو خصوصيت است: ١- نفس انسان با انس به آنها هميشه در حال مسرّت و التذاذ است. ٢- نفس انسان را براى كمالات بالاتر و مقامات بالاتر مستعد مى‌كند. امّا عقاب‌ عبارت از صورت‌هاى قبيحى است كه نفس انسان از ديدن و مصاحبت با آنها در حال رنج و ناراحتى و گرفتارى خواهد بود و اين صورت‌ها نفس انسان را براى انحطاط و سير نزولى بيشتر

[١]- مجمع البحرين، ماده «حمز»

[٢]- كفاية الاصول، ج ١، ص ١٧٥- ١٧٨