اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٤٢٢ - تعريف دوّم مرحوم آخوند

امّا در واجب غيرى‌ هيچ عنوان حسنى وجود ندارد كه خود واجب غيرى معنون به آن عنوان حسن باشد به‌گونه‌اى كه فاعل آن مستحقّ مدح و تارك آن مستحقّ مذمّت باشد. بلكه وجوب آن صرفاً به جهت اين است كه ذى المقدّمه نمى‌تواند بدون آن تحقّق پيدا كند. سپس مى‌فرمايد: برفرض كه وضو هم- به‌حسب واقع- معنون به‌عنوان حسن باشد ولى عنوان حسن دخالتى در ايجاب آن ندارد. پس آنچه ملاك و فارق بين واجب نفسى و واجب غيرى است، مدخليت عنوان حسن در ايجاب واجب نفسى و عدم مدخليت آن در ايجاب واجب غيرى است. سپس مى‌فرمايد: بعيد نيست كلام كسانى كه گفته‌اند: «الواجب النفسي ما أُمر به لنفسه و الواجب الغيري ما أُمر به لأجل غيره» ناظر به همين چيزى باشد كه ما ذكر كرديم. [١]: اشكال اوّل: ايشان فرمودند: «در مورد واجبات نفسى، عنوان حسنى در كار است كه ما از آن سر درنمى‌آوريم ولى اگر در معرض فهم ما قرار دهند، ما- به‌عنوان اينكه از عقلاء هستيم- نظر مى‌دهيم كسى كه اين عنوان حسن را در خارج ايجاد كند مستحقّ مدح است و كسى كه آن را ترك كند، مستحقّ مذمّت است». برفرض كه بتوان اين مطلب را در مورد عبادات مطرح كرد ولى در واجبات نفسيه توصّليه نمى‌توان چنين چيزى گفت. مثلًا دفن ميت واجب توصّلى نفسى است. دفن ميت غير از غسل ميت است. غسل ميت قصد قربت مى‌خواهد ولى دفن ميت قصد قربت نمى‌خواهد. دفن ميت براى اين است كه مردم از بوى آن اذيت نشوند و اين‌گونه نيست كه داراى عنوان حسنى باشد كه عقل ما نتواند آن را درك كند و اگر شارع ما را نسبت به آن راهنمايى كرد به آن حكم كنيم. اداء دين نيز واجب نفسى توصّلى است و

[١]- كفاية الاصول، ص ١٧٠- ١٧٢