اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٥٣١ - ثمره فقهى ميان قول مشهور و قول مرحوم شيخ انصارى

مقاومت كند، درحقيقتْ مقدّمهْ حرمت اوّلى را از دست مى‌دهد و در جميع صور آن- خواه اراده ذى المقدّمه داشته باشد يا نه و خواه با اين مقدّمه، قصد توصّل به ذى المقدّمه داشته باشد يا نه- به جهت مقدّميتْ وجوب غيرى پيدا مى‌كند و بنا بر اين فرض هم وجوب غيرى هيچ قيد و شرطى ندارد. و هنگامى كه مقدّمه محكوم به وجوب غيرى شد، هيچ‌گونه عصيان و مخالفت تكليف تحريمى در مورد آن نمى‌تواند تحقق پيدا كند، زيرا تكليف تحريمى وجود ندارد كه مخالفت با آن تحقق پيدا كند.

تكليف تحريمى با قطع‌نظر از مقدّميت براى يك واجب اهم بود، امّا وقتى مقدّمه براى يك واجب اهم قرار گرفت، وجوب غيرى پيدا خواهد كرد. بله در يك صورت، در ارتباط با مقدّمه مسأله تجرّى تحقق پيدا مى‌كند و آن جايى است كه كسى كه وارد در ملك غير مى‌شود توجّه به مقدّميت آن براى حفظ نفس محترمه نداشته باشد، [١] بلكه خيال كند وارد شدن در ملك غير بر همان حرمت قبلى خودش باقى است. در اين صورت معصيتى صورت نگرفته بلكه فقط احكام تجرى بر او مترتّب مى‌شود، زيرا واقعيت عمل، اتيان يك واجب غيرى است ولى او خيال مى‌كند حرام است. امّا بنا بر مبناى شيخ انصارى رحمه الله‌ تنها در يك صورت است كه قطعاً اتيان مقدّمه به‌عنوان عمل به يك واجب غيرى است و آن جايى است كه خصوصيات زير را دارا باشد: اوّلًا: توجّه به مقدّميت داشته باشد. ثانياً: قصد انجام مقدّمه را داشته باشد. ثالثاً: به دنبال اين مقدّمه بخواهد ذى المقدّمه را انجام دهد. در بعضى از موارد خصوصيت چهارمى نيز وجود دارد و آن اين است كه ذى المقدّمه را بخواهد از طريق همين مقدّمه انجام دهد نه از طرق ديگر، ولى با توجه‌

[١]- البته اصل ذى المقدّمه- يعنى حفظ نفس محترمه- مورد توجّه و التفات او بوده است.