اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٣٨١ - بررسى مواردى كه در آنها به حسب ظاهر، مقدّمه قبل از ذى المقدّمه وجوب پيدا كرده است

بيان‌ها در برابر كلام مرحوم اصفهانى اهميت چندانى ندارد و به‌طريق اولى مورد مناقشه قرار خواهد گرفت. در نتيجه ما اگرچه تقسيم‌ صاحب فصول رحمه الله‌ را- از جهت تقسيمى- نپذيرفتيم ولى درعين‌حال واجب معلّق تصويراً و ثبوتاً ممكن است و نمى‌توان در امكان آن ترديد كرد.

رجوع به اصل بحث:

گفتيم: چيزى كه سبب شد صاحب فصول رحمه الله‌ واجب را به دو قسم معلّق و منجّز تقسيم كند اين بود كه ايشان دو مطلب را كنار هم گذاشته و ملاحظه كرده جمع بين اين دو مطلب اين است كه ملتزم به واجب معلّق بشود و الّا اين تعبير در هيچ آيه و روايتى مطرح نشده است. آن دو مطلب عبارت از اين بود كه: ١- يكى از امورى كه در باب مقدّمه واجب بين بزرگان تقريباً مسلّم است اين است كه وجوب مقدّمه تابع وجوب ذى المقدّمه است. معناى تبعيت اين است كه اگر ذى المقدّمه اتّصاف به وجوب پيدا نكند، مقدّمه هم نمى‌تواند وجوب پيدا كند. ٢- در فقه موارد زيادى ملاحظه شده كه از نظر فتوا يا از نظر روايات، به حسب ظاهر، مقدّمه قبل از ذى المقدّمه وجوب پيدا كرده است. اكنون مى‌خواهيم اين موارد را بررسى كنيم:

بررسى مواردى كه در آنها به‌حسب ظاهر، مقدّمه قبل از ذى المقدّمه وجوب پيدا كرده است:

يكى از اين موارد همان‌ مسأله حج‌ است كه قبلًا مطرح كرديم. از طرفى فقهاء مى‌گويند: «به‌مجرّد حصول استطاعت، بر انسان واجب است كه در مقام تحصيل مقدّمات حج برآيد». و از طرفى در باب حج هم- به‌حسب ظاهر- مانند نماز مسأله‌