اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٤١٨ - تعريف اوّل مرحوم آخوند

پس خلاصه اشكالى كه به مرحوم آخوند وارد است- و به احتمال قوى «فتأمّل» ايشان اشاره به همان است- همين نكته است كه چرا ايشان بين تقييد و عملى كه زمينه اطلاق را از بين مى‌برد تفكيك قائل شده است.

واجب نفسى و واجب غيرى‌

يكى از تقسيماتى كه براى واجب مطرح شده، تقسيم واجب به نفسى و غيرى است.

كلام مرحوم آخوند

مرحوم آخوند ابتدا تعريفى براى واجب نفسى و واجب غيرى مطرح كرده، سپس آن را مورد مناقشه قرار مى‌دهند و پس از آن تعريف ديگرى مطرح كرده و آن را اختيار مى‌كنند.

تعريف اوّل مرحوم آخوند:

ايشان مى‌فرمايد: ايجاب- مانند ساير افعال اختياريه- عمل مولاست و همان‌طور كه براى صدور ساير افعال اختياريه، يك محرّك و داعى وجود دارد و بر انجام دادن آنها غرض و غايتى مترتّب است، [١] در ارتباط با ايجاب و طلب انشائى مولا هم بايد داعى و محرّكى وجود داشته باشد. و ما مى‌بينيم در واجبات دو نوع داعى و غرض وجود دارد: گاهى داعى مولا بر ايجاب يك شى‌ء، مقدّميت داشتن آن براى واجب ديگر است به‌طورى كه اگر اين مقدّمه تحقّق پيدا نكند، نمى‌شود آن واجب ديگر تحقّق پيدا كند.

[١]- به‌همين‌جهت، يكى از مبادى اراده، «تصديق به فايده مراد» است.