اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٨٠ - مطلب دوّم جمله «يجعلها الفريضة»

استحبابى است و مسأله تبديل امتثال به امتثال ديگر در جايى است كه حكمى وجود داشته باشد و ما بخواهيم فرد دوّم را جانشين فرد اوّل قرار دهيم، درحالى‌كه ما اگر بر نفس استحبابِ اعاده- كه مشترك بين همه روايات بود- تكيه كنيم و موردش را همان موردى بدانيم كه مشهور قائلند، نمى‌توانيم از نفس استحباب اعاده، تبديل امتثال به امتثال ديگر را استفاده كنيم و همان گونه كه گفتيم: حكم وجوبى، متعلّق به طبيعت نماز و حكم استحبابى متعلّق به اعاده نماز به‌صورت جماعت است و هيچ ربطى به تبديل امتثال به امتثال ديگر ندارد.

مطلب دوّم: جمله «يجعلها الفريضة»

گفتيم: در يكى از روايات اين باب پس از ذكر استحباب اعاده مى‌فرمايد: «و يجعلها الفريضة» و در ديگرى مى‌فرمايد: «يجعلها الفريضة إن شاء» حال بايد ببينيم معناى «يجعلها الفريضة» چيست؟ معناى اين عبارت اين نيست كه نماز دوّمى را كه با جماعت مى‌خواند به نيّت وجوب بخواند، بلكه به اين معنا است كه عناوينى كه در نمازهاى مختلف وجود دارد، عناوين قصديه است. كسى كه اوّل ظهر نماز مى‌خواند اگر فقط قصد كند كه «من چهار ركعت نماز مى‌خوانم» و عنوان ظهريت را قصد نكند، چنين نمازى به‌عنوان نماز ظهر واقع نمى‌شود و اگر بنا بود كه اوّلين چهار ركعت، خواه‌ناخواه متمحّض در نماز ظهر باشد چه معنا داشت كه كسى بگويد: «من نماز عصر را خوانده‌ام و نماز ظهر را فراموش كرده‌ام»؟ درحالى‌كه اين معنا در روايات مطرح است. روايات زيادى وجود دارد كه در آنها در مورد كسى كه نماز عصر را خوانده و نماز ظهر را فراموش كرده سخن گفته‌اند.

در اين روايات وارد شده كه چنين كسى اگر در وسط نماز است عدول كند و اگر بعد از نماز يادش آمد، مسأله اشتراط ترتيب از بين مى‌رود و وظيفه او اين است كه بعد از اتمام نماز عصر، نماز ظهر را بخواند. [١]

[١]- وسائل الشيعة، ج ٣ (باب ٦٣ من أبواب المواقيت، ح ١)