اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٢٢٠ - ٢- نظريه حضرت امام خمينى رحمه الله

وقتى مراد، تعدّد پيدا كرد، اراده هم متعدّد مى‌شود. ولى در نفس انسانى- چون يكى از مظاهر بزرگ خلّاقيت پروردگار است- آن‌قدر اين معانى با سرعت، مراحل خودش را طى مى‌كند كه چه‌بسا انسان توجهى به تعدّد آنها ندارد و خيال مى‌كند اراده واحدى به همه اين‌ها تعلّق گرفته است، درحالى‌كه همان‌طور كه مراد متعدّد است، اراده هم- به حسب واقع- تعدّد دارد، يعنى يكايك اين‌ها تصوّر شده و فايده آنها مورد تصديق قرار گرفته و مورد عزم و جزم و اراده واقع شده است. در نتيجه، شخصى كه غافل از مواد و اجزاء مسجد است ولى اراده‌اش تعلّق به بناى مسجد گرفت، اين اراده، اراده كاملى است. و زمانى كه براى تهيه اجزاء مراجعه مى‌كند، نسبت به هريك از آنها نيز اراده مستقلى با مبادى خودش مطرح است. نكته ديگرى كه بايد به آن توجه شود اين است كه مسجد هم مقدّمات داخليه و اجزاء دارد و هم مقدّمات خارجيه. مثلًا مواد ساختمانى و مصالح، مقدّمات داخليه و استيجار بنّا و كارگر و طراح و ... مقدّمات خارجيه مسجد مى‌باشند و در ماهيت تركيب صناعى مسجد دخالت ندارند. امّا ازنظر تعلّق اراده، فرقى بين اراده متعلّق به اجزاء و اراده متعلّق به مقدّمات خارجيه وجود ندارد. بنابراين در مورد مركّبات صناعى با اينكه عنوان مسجد فقط يك عنوان است نه يك امرِ مسبّب از ساختمان. امّا در اراده فاعلى فرق است بين اراده‌اى كه متعلّق به نفس اين عنوان شده و بين اراده‌هاى متعدّدى كه هركدام به تهيه يك جزء تعلّق گرفته است. همان‌طور كه اراده‌هايى به مقدّمات خارجيه تعلّق گرفته است. پس از بيان مقدّمه فوق، مى‌گوييم: در جايى كه مولا عبدش را مأمور به ساختن مسجد مى‌كند يا مثلًا شارع امر به ساختن مسجدى بنمايد، اينجا هم مسأله مقدّميت اين مواد و مصالح مطرح است و هم مسأله اينكه اين مقدّمات داخل در محلّ نزاع هستند. دليل بر مقدّميت اجزاء اين است كه اوّلًا: اراده، متعدّد است و ثانياً: گاهى هنگام تعلّق اراده به بناء مسجد، اين مواد