اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٥٦٩ - مسأله اوّل معناى نقيض چيست؟

بلكه به نحو ملازمه است. و حتى بالاتر از آن، مسأله عينيت خارجيه مطرح است و همين اتحاد عينى و خارجى، در سرايت حكم كفايت مى‌كند. به عبارت ديگر: ما در مقارنت و ملازمه، سرايت را نمى‌پذيريم. امّا جايى كه يك مفهوم اتحاد عينى و خارجى با يك مصداق پيدا كند، سرايت حكم را قبول مى‌كنيم، هرچند از نظر مفهوم بين آن دو مغايرت وجود داشته باشد. خلاصه كلام مرحوم آخوند اين است كه بنا بر مبناى مشهور، مسأله اتحاد عينى و خارجى مطرح است و اين بالاتر از ملازمه است. امّا بنا بر مبناى صاحب فصول رحمه الله مسأله مقارنت مطرح است و مقارنت، پايين‌تر از ملازمه است. [١] البته اين كلام مرحوم آخوند براساس مبنايى است كه ايشان دارند و براساس همان مبنا در مسأله اجتماع امر و نهى قائل به امتناع شده‌اند.

تحقيق پيرامون ثمره بين كلام مشهور و كلام صاحب فصول رحمه الله‌

ما در اين زمينه بايد دو مسئله را بررسى كنيم: ١- معناى نقيض چيست؟ زيرا اساس ثمره‌اى كه در اينجا مطرح شد اين بود كه براى نقيض، معنايى عدمى مطرح كردند. و اگر كسى اين معنا را نپذيرد، ثمره مذكور جايى نخواهد داشت. ٢- آيا وجوب شى‌ء، مستلزم حرمت نقيض آن است؟ روشن است كه اگر كسى وجوب شى‌ء را مستلزم حرمت نقيض نداند، بساط ثمره مذكور برچيده خواهد شد.

مسأله اوّل: معناى نقيض چيست؟

در مورد معناى نقيض سه احتمال مطرح شده است:

[١]- كفاية الاصول، ج ١، ص ١٩٣- ١٩٤