اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٩٤ - بحث اوّل مسأله اعاده در ارتباط با امر اضطرارى

(أقم الصلاة لدلوك الشمس إلى غسق الليل ...) مطرح شده است. سپس مى‌فرمايد:

(فاغسلوا وجوهكم و أيديكم إلى المرافق ...) يعنى وضو بگيريد و اگر هم آب نداريد (فتيمّموا صعيداً طيّباً ...). [١] آيه وضو مى‌گويد: شما كه مى‌خواهيد (أقيموا الصّلاة) را امتثال كنيد، حالت خودتان را درنظر بگيريد، اگر واجد الماء هستيد وضو بگيريد و اگر فاقد الماء هستيد تيمّم كنيد. اين مسئله- در اين جهت- مانند مسأله حاضر و مسافر است. ما نمى‌توانيم بگوييم: حاضر، در ارتباط با (أقيموا الصّلاة) خطاب خاصى دارد و مسافر خطاب خاص ديگرى. خير، هر دو داخل در خطاب (أقيموا الصّلاة) هستند ولى ادلّه ديگر مى‌آيد و كيفيت صلاة را به‌حسب حالات مختلف بيان مى‌كند. آيه وضو دو حالت مكلّف را درنظر مى‌گيرد، حالت واجديت ماء و حالت فاقديت، و مى‌گويد: «واجد الماء اگر بخواهد (أقيموا الصّلاة) را امتثال كند بايد وضو بگيرد و فاقد الماء اگر بخواهد (أقيموا الصّلاة) را امتثال كند بايد تيمّم كند». پس ما وقتى اين‌ها را كنار هم مى‌گذاريم، جاى اين توهّم نيست كه بگوييم: به واجدين ماء، يك (أقيموا الصّلاة) مستقل خطاب شده است، يعنى به آنها گفته‌اند:

«أقيموا الصّلاة مع الطهارة المائية» و به فاقدين ماء هم يك (أقيموا الصّلاة) ديگر خطاب شده است، يعنى به آنها گفته‌اند: «أقيموا الصّلاة مع الطهارة الترابية». به‌عبارت ديگر: آيه (أقيموا الصّلاة) يك خطاب عام متوجه به عموم مكلّفين دارد و آيه وضو و تيمّم متصدى بيان كيفيت و نحوه انجام مأمور به در خارج است. در نتيجه ما اگر به آيات و روايات مراجعه كنيم مى‌بينيم با توجه به ظاهر آيات و روايات، مسأله تعدّد امر واقعيتى ندارد. ممكن است گفته شود: چه ثمره‌اى بر اين حرف مترتّب است؟

[١]- المائدة: ٦