اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٣٩١ - شك در رجوع قيد به هيئت يا مادّه

ذى المقدّمه را يك امر مسلّمى فرض كرده و حتّى مى‌فرمود: «محال است كه وجوب ذى المقدّمه، بعد از وجوب مقدّمه باشد». ايشان مى‌فرمايد: در اينجا يك راه حلّ ديگر هم وجود دارد و آن اين است كه اگر دليلى بگويد: «تهيه مقدّمات حج قبل از موسم واجب است»، يا بگويد: «در ماه رمضان غسل جنابت قبل از طلوع فجر لازم است» و ما به هيچ‌يك از راه‌هاى گذشته ملتزم نشديم مى‌گوييم: اصلًا اين وجوب، وجوب نفسى است نه غيرى و از دايره وجوب مقدّمه خارج است. هرجا وجوب براى مقدّمه ثابت شد، به‌عنوان وجوب غيرى مطرح است. در اينجا گويا كسى به مرحوم آخوند اشكال‌ مى‌كند كه: وجوب مقدّمه در باب حج و غسل جنابت قبل از طلوع فجر در ماه رمضان چه مطلوبيتى براى مولا دارد؟ ايشان در جواب‌ مى‌فرمايد: واجب نفسى بر دو قسم است: ١- واجب نفسى كه خود واجب تمام غرض و تمام هدف مولاست و ربطى به واجب ديگر ندارد، مثل ذى المقدّمه. ٢- واجب نفسى تهيُّئى، يعنى آن واجب نفسى كه ما را آماده مى‌كند براى واجب نفسى ديگر. و ما نحن فيه از اين قبيل است. غسل جنابت قبل از فجر در ماه رمضان وجوب مقدّمى ندارد بلكه وجوبش نفسى است ولى نفسى تهيُّئى، يعنى ما را آماده مى‌كند براى اينكه از اوّل فجر، تكليف به روزه گريبان ما را بگيرد. تحصيل گذرنامه در ماه شعبان وجوب غيرى مقدّمى ندارد. بلكه وجوب نفسى تهيُّئى دارد يعنى ما را مهيا مى‌كند تا وجوب حج در زمان خودش متوجه ما شود. [١]

شك در رجوع قيد به هيئت يا مادّه‌

بحث در اين است كه آيا در صورت شك در رجوع قيد به هيئت يا به مادّه، چه بايد كرد؟

[١]- كفاية الاصول، ج ١، ص ١٦٦ و ١٦٧