اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٥٨٢ - كلام مرحوم آخوند

در نتيجه همه ثمرات سه‌گانه فوق مربوط به عقل بوده و هيچ‌كدام از آنها نمى‌تواند به عنوان ثمره فقهى بحث مقدّمه واجب باشد. بلكه ثمره همان چيزى است كه ما گفتيم و آن اين است كه وقتى ما قائل به ملازمه شديم و وجوب مقدّمه واجب را به عنوان يك حكم شرعى كلى الهى پذيرفتيم، در فقه هرجا به مقدّمه واجب برخورد كرديم، حكم به وجوب شرعى آن مى‌كنيم. مرحوم آخوند جوابهاى ديگرى نيز نسبت به اين موارد مطرح كرده‌اند كه ما ضرورتى براى ذكر آنها نمى‌بينيم. [١] ممكن است كسى بگويد: برفرض كه ما قبول كنيم ثمره بحث مقدّمه واجب اين است كه قائل به ملازمه و وجوب مقدّمه واجب، وقتى در فقه به موارد مقدّمه واجب برخورد مى‌كند، حكم به وجوب شرعى آنها مى‌كند. امّا كسى كه ملازمه را انكار مى‌كند در برخورد با مقدّمات واجب فقط لزوم عقلى و لابديّت عقليه را مطرح مى‌كند. حال جاى اين سؤال است كه چه ثمره عملى بر لابديّت عقليه مترتب است؟ بالاخره آيا اتيان مقدّمه لازم است يا نه؟ كسى نيامده بگويد: «اتيان چيزى كه مقدّميت دارد، لازم نيست». «صلاة» نياز به «وضو» دارد و كسى نيامده بگويد: «براى صلاة، نيازى به وضو نيست». پس چرا ما اين همه بحث مى‌كنيم كه آيا لزوم اتيان مقدّمه، يك لزوم مولوى شرعى است يا فقط يك لزوم عقلى است؟ به‌هرحال كسى كه مى‌خواهد ذى المقدّمه را ايجاد كند، بايد مقدّمه آن را بياورد. شرعى يا عقلى بودن لزوم اتيان مقدّمه چه ثمره عملى مى‌تواند داشته باشد؟ مرحوم محقق عراقى در پاسخ اين اشكال مى‌فرمايد: اگر ما بخواهيم به نفس مقدّمه و وجوب شرعى و لابديت عقليّه مقدّمه نگاه كنيم، هيچ ثمره عملى بر عقلى بودن يا شرعى بودن لزوم اتيان مقدّمه مترتّب نمى‌شود. امّا اگر اين مسئله را با توجه به مسائل ديگر ملاحظه كنيم، مى‌توانيم از نظر عمل، فوايدى‌

[١]- كفاية الاصول، ج ١، ص ١٩٦- ١٩٩