اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٤٧٣ - اشكال در مورد طهارات سه گانه

لازمه‌اش اين است كه هركسى مى‌خواهد وضوى عبادى بگيرد بايد آن امر استحبابى نفسى را درنظر بگيرد، درحالى‌كه وقتى از متشرّعه سؤال شود، «چرا وضو مى‌گيريد؟» مى‌گويند: «به جهت نماز» يعنى چون وضو وجوب غيرى براى نماز دارد. در هيچ رساله‌اى هم كسى نگفته: «وضوى صحيح در صورتى است كه به داعى امر نفسى آن انجام شود و اگر كسى وضو را به خاطر امر غيرى‌اش بگيرد، باطل است». امّا اگر بخواهيم عباديت طهارات سه‌گانه را از راه‌ امر غيرى‌ درست كنيم تصويرش به اين صورت است كه بگوييم: همان‌طور كه امر نفسى گاهى به عبادت و گاهى به غير عبادت تعلّق مى‌گيرد، [١] امر غيرى هم گاهى متعلّق به عبادت است- مثل امر غيرى متعلّق به طهارات سه‌گانه- و گاهى متعلّق به غير عبادت است، مثل امر غيرى متعلّق به ستر و استقبال و تطهير ثوب و بدن. مستشكل مى‌گويد: عباديت طهارات سه‌گانه را نمى‌توان از طريق امر غيرى درست كرد، زيرا چنين چيزى مستلزم دور است. براى تقريب دور، ابتدا بايد ببينيم آيا متعلّق وجوب غيرى در باب وجوب مقدّمه چيست؟ در باب «نصب نردبان» ما دو عنوان داريم: عنوان «نصب نردبان» و عنوان «مقدّمه». روشن است كه وجوب غيرى به «عنوان مقدّمه و مفهوم آن» تعلّق نمى‌گيرد.

چيزى كه به حمل اوّلى ذاتى، مقدّميت برآن اطلاق مى‌شود، محكوم به وجوب غيرى نيست بلكه آنچه به حمل شايع صناعى، مقدّميت برآن اطلاق مى‌شود محكوم به وجوب غيرى است. «نصب نردبان» وجوب غيرى دارد، زيرا «نصب نردبان مقدّمه است». قضيه «نصب السلّم مقدّمة»- مثل قضيه «زيد إنسان»- قضيه حمليه به حمل شايع است كه ارتباط بين موضوع و محمول، همان اتّحاد در وجود است، امّا در مفهوم‌

[١]- مثلًا امر متعلّق به صلاة، به عبادت و امر متعلّق به اداء دين و دفن ميت، به غير عبادت تعلّق گرفته است.