اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٤٧١ - اشكال در مورد طهارات سه گانه

امر روشنى است‌ [١] و روايات متعدّدى در ارتباط با آن وارد است. [٢] پاسخ: ما براساس مبناى خودمان- يعنى جعلى بودن ثواب- خيلى راحت مى‌توانيم از اين اشكال جواب دهيم، زيرا در اين صورت، مسأله ثواب تابع جعل مولاست. ممكن است مولا در برابر بعضى از واجبات غيريه- و حتى واجبات نفسيه- استحقاق مثوبت را جعل نكند و در برابر بعضى از واجبات غيريه استحقاق ثواب را جعل كند. مثلًا چه فرقى بين وضو و تطهير بدن از نجاست وجود دارد؟ هر دو در ارتباط با بدن مصلّى و به‌عنوان مقدّمه براى صلاة مى‌باشند بلكه چه‌بسا تطهير بدن به‌مراتب سخت‌تر از وضو باشد. درحالى‌كه وضو موجب استحقاق ثواب است امّا در مورد تطهير بدن استحقاق ثواب مطرح نيست. مى‌گوييم: مولا اين‌گونه جعل كرده و براى ما هم لازم نيست كه نكته جعل آن را بدانيم. همان‌طور كه گاهى موالى عرفيه بين اوامر خودشان تفكيك قائل مى‌شوند و در مورد موافقت يك امرى پاداش قرار مى‌دهند به‌خلاف امر ديگر كه بر موافقت آن پاداشى قائل نمى‌شوند. امّا اگر كسى اين مبنا را نپذيرد و استحقاق مثوبت را مطرح كند، بايد راه حلّ ديگرى پيدا كند و با پاسخ از اشكال دوّم، اشكال اوّل نيز حلّ مى‌شود. اشكال دوّم: واجبات غيريه، هميشه از واجبات توصليه مى‌باشند [٣] كه در آنها هدف مولا تحقّق مأمور به در خارج است و قصد قربت در آنها اعتبار ندارد، [٤] زيرا واجبات غيريه، وجودشان كالعدم است و چيزى كه وجودش كالعدم است نمى‌تواند مقرّب باشد. درحالى‌كه طهارات سه‌گانه با وجود اينكه واجب غيرى هستند ولى قصد

[١]- اگرچه بنا بر مبناى معروف.

[٢]- رجوع شود به: سفينة البحار، ج ٨، ص ٥١٣ و ٧٥٥ و ج ٦، ص ٦٣٧

[٣]- امّا واجبات نفسيه، گاهى تعبّدى و گاهى توصّلى مى‌باشند. مثلًا اداء دين و دفن ميت، از واجبات نفسيه توصليه مى‌باشند ولى غسل ميت و صلاة ميت از واجبات نفسيه تعبّديه‌اند.

[٤]- در مقابل واجبات تعبّديه كه در آنها قصد قربت معتبر است. حال قصد قربت را به هر معنايى فرض كنيم.