بهجت: مسأله مضمضه كردن، يعنى آب در دهان گردانيدن براى روزه دار جايز است حتى اگر براى غير وضو، مثل خنك شدن باشد، و بهتر است در غير وضو اين كار را انجام ندهد، و مستحب است بعد از مضمضه سه مرتبه آب دهان را بيرون بريزد، ولى اگر براى غير وضوى واجب و غير مداوا مضمضه يا استنشاق كرد، و بدون اختيار آب در حلق او فرو رفت، بنا بر احتياط واجب بايد قضاى اين روزه را بگيرد.

[مسأله ١٦٩١ اگر انسان بداند كه به واسطۀ مضمضه بى‌اختيار يا از روى فراموشى]

مسأله ١٦٩١ اگر انسان بداند (١) كه به واسطۀ مضمضه بى‌اختيار يا از روى فراموشى آب وارد گلويش مى‌شود (٢) ، نبايد مضمضه كند.

(١) گلپايگانى، صافى: يا ايمن نباشد. .

(٢) مكارم: بى‌اختيار آب وارد گلويش مى‌شود. .

بهجت: رجوع كنيد به ذيل مسأله ١٦٩٠.

سيستانى: مسأله اگر انسان بداند كه به واسطۀ مضمضه بى‌اختيار يا از روى فراموشى آب وارد گلويش مى‌شود، نبايد مضمضه كند، و اگر در اين صورت مضمضه كرد ولى آب فرو نرفت بنا بر احتياط واجب قضا لازم است.

مسائل اختصاصى

بهجت: مسأله ١٣٤٧ اگر روزه دار براى درمان غير ضرورى در بينى يا گوش دارو بريزد يا سرمه بكشد اگر نداند كه دارو به حلق مى‌رسد ولى اتفاقاً از اين مجارى به حلق رسيد و پائين رفت بنا بر احتياط واجب بايد قضاى روزه را بگيرد اما اگر بداند كه به حلق مى‌رسد، بنا بر اظهر روزه باطل و قضاى آن واجب است.

بهجت: مسأله ١٣٤٨ مسواك كردن براى روزه دار، مانند مضمضه جايز و بلكه مستحب است، ولى اگر مسواك را از دهان بيرون آورد و دوباره در دهان وارد كند، نگذارد آب آن داخل حلق شود، ولى اگر آب مسواك به قدرى كم باشد كه در آب دهان مستهلك مى‌شود، مانعى ندارد.

[مسأله ١٦٩٢ اگر در ماه رمضان، بعد از تحقيق يقين كند]

مسأله ١٦٩٢ اگر در ماه رمضان، بعد از تحقيق (١) يقين كند (٢) كه صبح نشده (٣) و كارى كه روزه را باطل مى‌كند انجام دهد، بعد معلوم شود صبح بوده قضا لازم نيست (٤) .

(١) تبريزى: بعد از نگاه به افق. .

زنجانى: بعد از نظر كردن خود به افق. .

(٢) اراكى: يا گمان نمايد. .

(٣) سيستانى: بعد از تحقيق براى او معلوم نشود كه صبح شده. .

(٤) تبريزى: و هم چنين اگر نگاه كند و احراز نكند كه صبح شده، قضا لازم نيست.

مكارم: رجوع كنيد به ذيل مسأله ١٦٨٨(صورت چهارم) .

[مسأله ١٦٩٣ اگر انسان شك كند كه مغرب شده يا نه، نمى‌تواند افطار كند]

مسأله ١٦٩٣ اگر انسان شك كند كه مغرب شده يا نه، نمى‌تواند افطار كند (١) ، ولى اگر شك كند كه صبح شده يا نه، پيش از تحقيق هم مى‌تواند كارى كه روزه را باطل مى‌كند انجام دهد.

(١) مكارم: و اگر افطار كند، هم قضا دارد و هم كفاره. .