به بعد. (٢) قضاى ماه رمضان. (٣) اگر غسل جنابت را فراموش كند و پس از گذشتن ماه رمضان متوجه شود و هم چنين است اگر براى خنك شدن يا بى‌جهت آب در دهان بگرداند و بى‌اختيار فرو رود به تفصيلى كه در مسأله [١٦٨٨]مى‌آيد.

(٣) سيستانى: و چنانچه انسان نداند كه بعضى از آن چه گفته شد روزه را باطل مى‌كند اگر در اين جهل كوتاهى نكرده باشد و ترديدى هم نداشته باشد يا آن كه اعتماد بر حجت شرعى داشته باشد، اگر آن چيز را انجام دهد، روزه‌اش باطل نمى‌شود، مگر در خوردن و آشاميدن و جماع.

[مسأله ١٦٥٤ اگر روزه دار سهواً يكى از كارهايى كه روزه را باطل مى‌كند انجام دهد]

مسأله ١٦٥٤ اگر روزه دار سهواً يكى از كارهايى كه روزه را باطل مى‌كند انجام دهد و به خيال اين كه (١) روزه‌اش باطل شده عمداً دوباره يكى از آنها را به جا آورد، روزۀ او باطل مى‌شود (٢) .

اين مسأله در رسالۀ آيت اللّٰه بهجت نيست

(١) سيستانى: به اعتقاد اين كه. .

مكارم: به گمان اين كه. .

(٢) مكارم: روزه‌اش باطل نمى‌شود، ولى احتياط مستحب، قضاى آن است.

سيستانى: حكم مسألۀ گذشته در بارۀ او جارى مى‌شود.

[مسأله ١٦٥٥ اگر چيزى به زور در گلوى روزه دار بريزند]

مسأله ١٦٥٥ اگر چيزى به زور در گلوى روزه دار بريزند، (يا سر او را به زور در آب فرو برند (١)) روزۀ او باطل نمى‌شود (٢) . ولى اگر مجبورش كنند كه روزۀ خود را (٣) باطل كند مثلاً به او بگويند: اگر غذا نخورى ضرر مالى يا جانى به تو مى‌زنيم و خودش براى جلوگيرى از ضرر چيزى بخورد، روزۀ او باطل مى‌شود (٤) .

اين مسأله در رسالۀ آيت اللّٰه بهجت نيست

(١) [قسمت داخل پرانتز در رساله آيات عظام: زنجانى و سيستانى نيست]

(٢) زنجانى: هم چنين است در ساير مبطلات؛ مگر عمداً خود را در چنين شرايطى قرار داده باشد، ولى اگر مجبورش كنند كه كارهايى را كه روزه را باطل مى‌كند انجام دهد، مثلاً به او بگويند: اگر غذا نخورى، ضرر جانى به تو مى‌زنيم و خودش براى جلوگيرى از ضرر چيزى بخورد، روزۀ او باطل مى‌شود.

(٣) سيستانى: به خوردن يا آشاميدن يا جماع. .

(٤) سيستانى: و در غير آن سه چيز نيز بنا بر احتياط واجب باطل شود.

[مسأله ١٦٥٦ روزه دار نبايد جايى برود كه مى‌داند چيزى در گلويش مى‌ريزند]

مسأله ١٦٥٦ روزه دار نبايد جايى برود كه مى‌داند چيزى در گلويش مى‌ريزند يا مجبورش مى‌كنند كه خودش روزۀ خود را باطل كند (١) ، امّا اگر قصد رفتن كند و نرود يا بعد از رفتن چيزى به خوردش ندهند روزۀ او صحيح است و چنانچه از روى ناچارى كارى كه روزه را باطل مى‌كند انجام دهد (٢) روزۀ او باطل مى‌شود، ولى اگر چيزى در گلويش بريزند باطل شدن روزۀ او محل اشكال است.

اين مسأله در رسالۀ آيت اللّٰه بهجت نيست

(١) اراكى: و چنانچه رفت و از روى ناچارى كارى كه روزه را باطل مى‌كند انجام داد و يا چيزى در گلويش ريختند روزۀ او باطل مى‌شود، بلكه اگر قصد رفتن كند و نرود باز هم روزه او باطل است.

سيستانى: و اگر برود و از روى ناچارى خودش كارى كه روزه را باطل مى‌كند انجام دهد. روزۀ او باطل مى‌شود و هم چنين است بنا بر احتياط لازم اگر چيزى را در گلويش بريزند.

(٢) فاضل: و از اوّل هم بداند كه ناچار مى‌شود روزۀ او باطل مى‌شود.