مسأله ١١٦٧ شكهايى كه نبايد به آنها اعتنا كرد از اين قرار است: اول: شك در چيزى كه محل به جا آوردن آن، گذشته است (١) مثل آن كه در ركوع شك كند كه حمد را خوانده يا نه. دوم: شك بعد از سلام نماز. سوم: شك بعد از گذشتن وقت نماز. چهارم: شك كثير الشك يعنى كسى كه زياد شك مى‌كند (٢) . پنجم: شك امام در شمارۀ ركعتهاى نماز در صورتى كه مأموم شمارۀ آنها را بداند و هم چنين شك مأموم در صورتى كه امام شمارۀ ركعتهاى نماز را بداند (٣) . ششم: شك در نماز مستحبى (٤) .

(١) گلپايگانى، فاضل: [پايان مورد اوّل]

(٢) گلپايگانى، زنجانى: چهارم: شك كثير الشك (زنجانى: يعنى كسى كه در هر سه نماز لا اقل يك بار شك مى‌كند) . .

(٣) گلپايگانى، مكارم، صافى، فاضل: پنجم: شكّ امام و مأموم (صافى: به تفصيلى كه ذكر خواهد شد) . .

(٤) خوئى، تبريزى، سيستانى: و نماز احتياط.

بهجت: و تفصيل هر يك از اين شش مورد در مسائل بعدى بيان خواهد شد.

١ شك در چيزى كه محل آن گذشته است

[مسأله ١١٦٨ اگر در بين نماز شك كند كه يكى از كارهاى واجب آن را انجام داده يا نه]

مسأله ١١٦٨ اگر در بين نماز شك كند كه يكى از كارهاى واجب آن را انجام داده يا نه، مثلاً شك كند كه حمد خوانده يا نه، چنانچه مشغول كارى كه بايد بعد از آن انجام دهد نشده (١) بايد آن چه را كه در انجام آن شك كرده به جا آورد (٢) و اگر مشغول كارى كه بايد (٣) بعد از آن انجام دهد شده (٤) به شك خود اعتنا نكند.

(١) فاضل: يا مستحب است انجام دهد نشده. .

نورى: مثلاً به ركوع نرفته است. .

گلپايگانى، صافى: چنانچه مشغول كارى كه بعد از آن است نشده. .

زنجانى: چنانچه مشغول كارى كه بعد از آن انجام مى‌گيرد نشده. .

سيستانى: چنانچه مشغول كارى باشد كه شرعاً نبايد در صورتى كه آن كار قبلى را عمداً ترك كرده است مشغول اين كار شود مثلاً در حال خواندن سوره شك كند حمد خوانده يا نه، نبايد به شك خود اعتنا كند و در غير اين صورت بايد آن چه را كه در انجام آن شك كرده به جا آورد.

(٢) نورى: يعنى حمد را بخواند. .

(٣) فاضل: يا مستحب است. .

(٤) خوئى: مثلاً در حال خواندن سوره شك كند حمد خوانده يا نه. .

نورى: مثلاً به ركوع رفته است. .

گلپايگانى، صافى: اگر مشغول كارى كه بعد از آن است شده. .

زنجانى: اگر مشغول كارى كه بعد از آن انجام مى‌گيرد شده. .

مكارم: مسأله هر گاه در اثناءِ نماز بعد از گذشتن محلّ چيزى، شك كند آن را به جا آورده يا نه؛ مثل