(١) زنجانى: ولى اگر نماز امام، برخى از شرايط را دارا نباشد يا با برخى از موانع همراه باشد كه فقدان سهوى آن شرايط يا همراه بودن سهوى آن موانع نماز را باطل نمى‌كند، مى‌توان به او اقتدا كرد؛ مثل آن كه امام جماعت سهواً از قبله منحرف بوده و مقدار انحرافش به بيش از سمت راست يا سمت چپ قبله نرسيده باشد، يا سهواً با لباس نجس نماز بخواند، هم چنين اگر امام برخى از كارهاى نماز را ترك كند، در صورتى كه انجام آن كارها از سوى امام، به جاى مأموم نباشد، بنا بر اين اگر امام به جهت فراموشى در ركعت سوم و چهارم تسبيحات اربعه را نخواند، يا در ركعت قبل، تمام يا قسمتى از حمد را نخوانده باشد، مى‌تواند به او اقتدا كند؛ ولى در آن ركعتى كه تمام يا قسمتى از حمد را نخوانده، نمى‌تواند به او اقتدا كند؛ اگر چه در حال ركوع بخواهد اقتدا كند.

[مسأله ١٤٢١ اگر مأموم بعد از نماز بفهمد كه امام عادل نبوده]

مسأله ١٤٢١ اگر مأموم بعد از نماز بفهمد كه امام عادل نبوده يا كافر بوده، يا به جهتى نمازش باطل بوده (١) مثلاً بى‌وضو نماز خوانده، نمازش صحيح است (٢) .

(١) گلپايگانى، صافى: عادل نبوده، يا به جهتى نمازش باطل بوده. .

(٢) بهجت: و هم چنين اگر در اثناء نماز به يكى از اين سه امر اطّلاع پيدا كرد، نيّت فرادىٰ مى‌كند و بقيۀ نماز را مى‌خواند و نمازش صحيح است.

زنجانى: و ظاهراً جماعت هم مى‌باشد. بنا بر اين اگر چه سهواً پيش از امام سر از ركوع بردارد و به جهت تبعيت از امام جماعت، ركوع را زياد كرده باشد، نمازش باطل نمى‌شود، هر چند زيادى سهوى ركوع نيز در نماز فرادى نماز را باطل مى‌سازد.

خوئى، تبريزى: در صورتى كه مثل زياد كردن ركوع از كارهايى كه نماز فرادىٰ را و لو سهواً باطل مى‌كند نكرده باشد، نمازش صحيح است.

فاضل: نماز جماعت مأموم صحيح است.

[مسأله ١٤٢٢ اگر در بين نماز شك كند كه اقتدا كرده يا نه]

مسأله ١٤٢٢ اگر در بين نماز شك كند كه اقتدا كرده يا نه (١) چنانچه در حالى باشد كه وظيفۀ مأموم است مثلاً به حمد و سورۀ امام گوش مى‌دهد بايد (٢) نماز را به جماعت تمام كند و اگر مشغول كارى باشد كه هم وظيفه امام و هم وظيفه مأموم است (٣) مثلاً در ركوع يا سجده باشد، بايد نماز را به نيت فرادى تمام نمايد.

اين مسأله، در رسالۀ آيت اللّٰه بهجت نيست

(١) خوئى، تبريزى: اگر بنايش بر جماعت خواندن بوده و احتمال دهد كه از روى فراموشى نيّت جماعت نكرده است. .

سيستانى: چنانچه به نشانه‌هايى اطمينان پيدا كند كه اقتدا كرده بايد نماز را به جماعت تمام كند و در غير اين صورت، بايد نماز را به نيّت فرادىٰ تمام نمايد.

مكارم: چنانچه در حالى باشد كه اطمينان پيدا كند مشغول جماعت است، نماز را به جماعت تمام مى‌كند ولى اگر اطمينان پيدا نكند، بايد نماز را به نيّت فرادىٰ انجام دهد.

(٢) فاضل، تبريزى، نورى: مى‌تواند. .

(٣) گلپايگانى، صافى: هم وظيفۀ منفرد و هم وظيفۀ مأموم است. .

زنجانى: مسأله اگر در بين نماز جماعت قبل از ركوع، شك كند كه تكبيرة الاحرام را گفته