مكارم: پنجم: حكم حاكم شرع، به اين صورت كه براى مجتهد عادلى اول ماه ثابت شود و سپس حكم كند كه آن روز اول ماه است، در اين صورت پيروى او بر همه لازم است مگر كسى كه يقين به اشتباه او دارد.

[مسأله ١٧٣١ اگر حاكم شرع حكم كند كه اول ماه است]

مسأله ١٧٣١ اگر حاكم شرع (١) حكم كند كه اول ماه است، كسى هم كه تقليد او را نمى‌كند، بايد به حكم او عمل نمايد. ولى كسى كه مى‌داند حاكم شرع (٢) اشتباه كرده، نمى‌تواند به حكم او عمل نمايد.

اين مسأله در رسالۀ آيت اللّٰه بهجت نيست

(١) (٢) فاضل: مجتهد جامع الشرائط. .

مكارم: رجوع شود به ذيل مسأله (١٧٣٠) .

خوئى: مسأله اول ماه به حكم حاكم شرع ثابت نمى‌شود و رعايت احتياط، اولىٰ است.

سيستانى: مسأله اوّل ماه به حكم حاكم شرع ثابت نمى‌شود، مگر اين كه از حكم او يا ثابت شدن ماه نزد او، اطمينان به ديده شدن ماه حاصل شود.

زنجانى: مسأله ثبوت ماه با حكم حاكم، محل اشكال است؛ بلى اگر موجب اطمينان شود (به تفصيلى كه در مسأله قبل گذشت) كافى است.

تبريزى: مسأله اول ماه به حكم حاكم شرع ثابت مى‌شود مگر آن كه بداند كه در حكم اشتباه شده و چنانچه حاكم شرع بگويد دو عادل نزد من به رؤيت هلال شهادت داده‌اند كافى است.

[مسأله ١٧٣٢ اول ماه با پيشگويى منجمين ثابت نمى‌شود]

مسأله ١٧٣٢ اول ماه با پيشگويى منجمين ثابت نمى‌شود (١) . ولى اگر انسان از گفتۀ آنان يقين (٢) پيدا كند، بايد به آن عمل نمايد (٣) .

(١) سيستانى: مگر اين كه انسان از گفته آنان يقين يا اطمينان پيدا كند.

(٢) خوئى، تبريزى، بهجت: يا اطمينان. .

(٣) زنجانى: اگر از گفته آنان يقين يا اطمينان براى خود انسان يا نوع مردم حاصل شود بايد به آن عمل نمايد، و تفصيل آن در مسأله [١٧٣٠]گذشت.

مكارم: مسأله اول ماه به وسيلۀ تقويمها و محاسبات منجمين ثابت نمى‌شود، هر چند آنها اهل اطلاع و دقت باشند، مگر اين كه از گفتۀ آنها يقين حاصل گردد.

[مسأله ١٧٣٣ بلند بودن ماه يا دير غروب كردن آن]

مسأله ١٧٣٣ بلند بودن ماه يا دير غروب كردن آن، دليل نمى‌شود كه شب پيش، شب اول ماه بوده است (١) .

اين مسأله در رسالۀ آيت اللّٰه بهجت نيست

(١) سيستانى: و هم چنين اگر ماه طوق داشته باشد، دليل نمى‌شود كه شب دوّم باشد.

خوئى، تبريزى: بلى، اگر ماه پيش از ظهر ديده شود آن روز اول ماه محسوب مى‌شود و هم چنين اگر ماه طوق داشته باشد معلوم مى‌شود مال شب سابق بوده.

زنجانى: بلى، اگر ماه پيش از ظهر ديده شود آن روز اول ماه محسوب مى‌شود و اگر ماه، طوق داشته باشد علامت اين است كه آن شب، شب دوم ماه است، بنا بر اين اگر احتمال دهيم كه ماه