اما حديث همان‌گونه كه آيت‌الله معرفت مى‌گويد: در لغت به معناى گفتار است كه در قرآن مجيد بيش از چهل بار به همراه مشتقاتش در همين معنا به كار رفته است و در اصطلاح فقها عبارت از نقل سنّت يعنى گفتار، كردار، و تقرير معصوم (ع) است كه نزد فقهاى اهل سنت منحصر به پيامبر اكرم (ص) است و نزد فقهاى شيعه، امامان معصوم (ع) را نيز شامل مى‌شود.[١]

بر اين اساس واژه اخبارى از لحاظ لغت به كسى گفته مى‌شود كه احاديث را باور دارد، به نقل و مطالعه آن‌ها مى‌پردازد و از روايات براى اثبات مقاصد خود بهره مى‌برد، اما در اصطلاح فقها، اخباريان كسانى هستند كه به پيروى از اخبار و احاديث اعتقاد دارند و روش‌هاى اجتهادى و بهره‌مندى از اصول فقه را براى به‌دست آوردن احكام شرعى نمى‌پسندند. در مقابل اخباريان، فقيهان هوادار اجتهاد قرار دارند كه با عنوان اصولى شناخته مى‌شوند.[٢]

گرچه از برخى عبارت‌هاى‌ علامه حلى‌ فهميده مى‌شود كه اصطلاح اخبارى در برابر اصولى در روزگار او هم وجود داشته‌[٣] و حتى پيش از اين هم قابل رديابى است، اما مرزبندى دقيق و حساس ميان اخباريان و اصوليان و اشتهار اصطلاح اخبارى از قرن يازدهم هجرى قمرى آغاز شد؛ همان زمانى كه مولى‌ محمدامين استرآبادى‌ به سفارش استاد خود ميرزا محمد استرآبادى‌ به تأليف كتاب‌ الفوائد المدنيه‌[٤] اقدام كرد و روش اجتهادى فقهاى پيش از خود به‌ويژه علامه‌ حلّى‌ را به شدت مورد ايراد و انتقاد قرار داد.[٥]

با اين توضيح‌ها گرچه واژه اخبارى مى‌تواند به روش اخباريان در برخورد

[١] . محمدهادى معرفت، مصطلح الحديث،( جزوه كلاسى چاپ نشده)، صص ١ و ٢.

[٢] . ر. ك: جعفر سبحانى، اصول‌الحديث و احكامه، ص ١٩؛ نيز: محمد معين، فرهنگ فارسى، ذيل واژه اخبارى.

[٣] . جعفر سبحانى، اصول‌الحديث و احكامه، ص ١٩.

[٤] . اين كتاب اخيراً از سوى مؤسسه نشر اسلامى وابسته به جامعه مدرسين حوزه علميه قم به همراه الشواهد المكيه كه در نقد آن است در يك جلد به چاپ رسيده است.

[٥] . كاظم موسوى بجنوردى و همكاران، دايرةالمعارف بزرگ اسلامى، ج ٧، ص ١٦٠، ذيل واژه اخباريان.