حوزه‌هاى ديگر مانند تفسير عرفانى و باطنى نيز به كار رفته است. البته وجه مشتركى هم بين مبحث «تأويلِ قرآن» و مبحث «تأويل در قرآن» وجود دارد و آن مواردى از كاربردهاى تأويل در قرآن است كه در مورد خود قرآن به كار رفته است كه در سه آيه از قرآن است.[١] آنچه را كه در حوزه تفسيرشناسى با عنوان تأويل قرآن مطرح مى‌شود از نظر آيت‌الله معرفت يك اصطلاح قرآنى نيست، بلكه بيشتر يك اصطلاح روايى است و در كلام سَلَف به كار رفته است. از نظر آيت‌الله معرفت، از سه آيه‌اى كه در آن تأويل در ارتباط با قرآن به كار رفته، يكى، تأويلِ متشابه را مطرح ساخته كه به معناى خاصى است و آن توجيه متشابه به معناى اصلى و حقيقى است و در دو آيه ديگر (٥٣ اعراف و ٣٩ يونس) صرفاً معناى لغوى تأويل قصد شده كه آن، «منتهى شدن به عاقبت و سرانجامِ مورد انتظار» است.[٢] بنابراين مورد نخست، معناى خاصى از تأويل را قصد كرده كه به آيات متشابهات اختصاص دارد و دو مورد بعدى، به حوزه معناشناسى و تفسير قرآن ارتباطى ندارد.

آيت‌الله معرفت مى‌نويسد: آيات قرآن داراى دو معنا است، يكى معنايى كه آيات در آن ظهور دارند و ديگرى معنايى كه آيات در آن ظهور ندارند كه اين معنا، «معنايى ثانوى» براى آيه به شمار آمده و از آن به «تأويل» يا «بطن» تعبير مى‌شود. تأويل به اين معنا، تمام آيات قرآن را شامل مى‌شود.[٣] ايشان در كتاب‌ تفسير و مفسران‌، در مورد تأويل قرآن چنين مى‌گويد: تأويل عبارت است از انتزاع مفهوم عام و گسترده از آيه‌اى كه در مورد خاصى نازل شده است؛ اهل فن گفته‌اند: العبرة بعموم اللفظ لا بخصوص المَورد. از تأويل به اين معنا، گاهى به «بطن» يعنى معناى ثانوى و پوشيده‌اى كه از ظاهر آيه به‌دست نمى‌آيد هم تعبير شده است، در مقابل «ظَهر»، يعنى معناى اوّليه‌اى كه ظاهر آيه بر حسب وضع و كاربرد، آن معنا را مى‌فهماند.[٤]

[١] . رك: آيات ٧ سوره آل عمران، ٥٣ سوره اعراف و ٣٩ سوره يونس.

[٢] . رك: محمدهادى معرفت، التأويل فى مختلف المذاهب و الآراء، صص ١١- ١٠.

[٣] . محمدهادى معرفت، التمهيد فى علوم القرآن، ج ١، ص ٢٨.

[٤] . تفسير و مفسّران، ج ١، ص ٢٥؛ محمدهادى معرفت، التفسير و المفسرون فى ثوبه القشيب، ج ١، ص ٢٣.