معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٢٤٤ - ب پاسخ به اشكالات

والسنة تفسّره بصلوة الليل والاستغفار في قنوت الوتر.[١]

سؤال اين است كه اگر كسى مثل مرحوم علامه (ره) عمرى را در روايات اهل بيت سپرى كند و با غور در روايات تفسيرى از سليقه و ذوق تفسير آيه به آيه، برخوردار شود، براى رسيدن به مراد متكلم در جمله‌ وَ الْمُسْتَغْفِرِينَ بِالْأَسْحارِ از كدام آيه از آيات قرآنى مى‌توانست كمك بگيرد و پى ببرد كه مراد از «استغفار در سحر» در اين جمله، «نماز شب و استغفار در قنوت وتر» است؟ پس از رجوع به سنت و بازگشت دوباره به قرآن، از كجاى قرآن مى‌توان چنين معنايى را به‌دست آورد؟

مرحوم علامه نمى‌فرمايد: «سنّت، آيه را به صلوة الليل و استغفار در قنوت وتر، تطبيق داده» تا گفته شود كه اين تطبيق بر مصداق اتمّ است و با عموم آيه منافاتى ندارد، بلكه تعبير آن بزرگوار اين است كه: «السنة تفسّره» يعنى سنت، «استغفار بالاسحار» را تفسير مى‌كند و از مراد متكلم، كشف غطاء و پرده‌بردارى مى‌كند و آنچه را كه خداوند در مقام بيانش بوده و با اين تعبير، آن را اراده كرده، را آشكار مى‌سازد.

از آنچه گذشت جواب از وجه پنجم‌ (لزوم امّ نبودن محكمات) نيز روشن مى‌شود، زيرا ما هم- لااقل در حدّ يك احتمال- آنچه را كه مرحوم علامه در جلد سوم‌ الميزان‌، ص ٤٣ در تعريف امّ الكتاب بيان فرمودند مى‌پذيريم كه: در لفظ «امّ» عنايتِ انتشاء، اشتقاق و تبعّض، اشراب شده و اين لفظ، از اين دلالت خالى نيست كه متشابهات، از مفاهيم و مداليلى برخوردار هستند كه به محكمات بر مى‌گردند و بر آن متفرّع مى‌شوند و لازمه‌اش اين است كه «محكمات» مبيّن «متشابهات» مى‌باشند.

امّا بحث بر سر اين است كه چه كسى غير از «راسخون در علم» مى‌تواند به اين رجوع- و اينكه اين متشابه به كدام محكم بر مى‌گردد؟- پى ببرد؟ آيا غير معصوم و غير كسانى كه در سايه پرورش در دامان معصوم، از رسوخى از علم برخوردار شدند، از چنين توانى برخوردار هستند؟

[١] . الميزان، ج ٣، ص ١١٣.