معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٩٦ - دانشهاى بايسته در تفسير

پندارد. در اين مورد استفاده نادرست مفسر از منبع روايت ناشى از عدم آگاهى وى از علوم مورد نياز مفسر است.[١]

از آنجا كه براى يك فرد واحد خبرويت در تمام علوم كمتر رخ مى‌دهد، آيت‌الله معرفت به جاى آن كه تبحر در جميع علوم بايسته را به يك مفسر توصيه كند، بر ضرورت تلاش گروهى در تفسير پافشارى مى‌كند.[٢] ولى ما در اين نوشتار صرف‌نظر از ضرورت يا عدم ضرورت اجتماع، جميع اين علوم در يك شخص به بررسى علوم مورد نياز مفسر مى‌پردازيم.

از استاد معرفت در بيان و شمارش اين علوم سخن متمركز و جامعى در دست نيست، ولى در عين حال در جايى به نقل از راغب‌ مى‌نويسد: نخستين علم لازم واژه‌شناسى، دوم اشتقاق، سوم صرف و نحو، چهارم قرائات مختلف، پنجم علم آثار و اخبار، ششم سنن منقول از پيامبر و شاهدان نزول وحى، هفتم ناسخ و منسوخ و عموم و خصوص و ... (علوم قرآنى و اصول فقه)، هشتم فقه، نهم كلام و دهم علم الموهبه‌[٣] در طبقه‌بندى كنونى علوم، قرائات و نسخ و ... در علوم قرآنى و عموم و خصوص و .... در علم اصول مى‌گنجد. علوم حديث و تاريخ را هم مى‌توان همان علم آثار و اخبار حساب كرد، اما از علوم بلاغى و علوم تجربى و انسانى مدرن در اينجا ياد نشده است كه ما در آينده از اشارات استاد به بايستگى اين دانش‌ها نيز سخن خواهيم گفت. ديگر دانشوران علوم قرآنى هم همين علوم را با كاستى و فزونى ذكر كرده‌اند.[٤]

گرچه قرآن هم در محتوا بى‌نياز از علوم ديگر است و هم در دلالت مستغنى از چاره‌جويى اغيار، لكن اين معنا مستلزم آن نيست كه انسان با قرآن كريم برخورد جاهلانه كند و آن چه كه از علوم و معارف اندوخته ناديده بگيرد و همانند يك فرد ساده تحصيل نكرده در حضور اين كتاب عظيم الهى قرار گيرد؛ زيرا بين تحميل كردن و تحمل كردن فرق است.

[١] . ر. ك: همان، صص ٢٦٢- ٢٦١.

[٢] . ر. ك: فصلنامه پژوهش‌هاى قرآنى، شماره ٩ و ١٠.

[٣] . تفسير و مفسران، ج ١، صص ٦٠- ٥١.

[٤] . ر. ك: سيوطى، الاتقان نوع هفتاد و هشتم. زركشى در البرهان نوع چهل و يكم، زرقانى در مناهل، راغب در مقدمه تفسير راغب.