معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٧٩ - ٤ ٢ در نظر گرفتن قراين

ضمن جمله‌ها و جمله‌ها در ضمن عبارت‌ها در موقعيت‌هاى گوناگونى قرار مى‌گيرند و در هر موقعيتى، معناى خاصى را افاده مى‌كنند كه با معنايى كه در موقعيت‌هاى ديگر افاده مى‌كنند، مغايرت دارد. به‌عنوان مثال معناى جمله حاليه با جمله مستأنفه فرق دارد؛ فاعل معناى خاصى را افاده مى‌كند در حالى كه مفعول، معناى خاص ديگر را مى‌رساند.

لذا براى فهم و تبيين مفاد آيات قرآن، علاوه بر دانستن مفاهيم عرفى ماده كلمات، شناختن معانى و نكاتى كه بافت و قالب‌هاى تركيبى و موقعيت ويژه كلمه‌ها و جمله‌هاى آيات بر آن دلالت دارند، نيز لازم و ضرورى است.

بر اساس آن كه زبان قرآن، زبان عربى است، بايد تشبيه‌ها، استعاره‌ها و كاربردهاى مجازى و تعابير كنايى قرآن كريم را مطابق با قواعد ادبى بر گرفته از فصيح‌ترين گفتارها و نوشتارهاى عربى به‌دست آورد و آيات قرآن را بر مبناى آن تفسير كرد.[١]

مفسر ارجمند به قواعد ادبيات عرب عنايت داشته و در انتهاى مبحث قرائت با توجه به قرائت صحيح آيه در بخشى با عنوان «اللغة و الادب» به اين موضوع پرداخته است. براى نمونه مى‌نويسد:

(الحمد لله) جملة انشائية لإبداء الشكر له تعالي علي جزيل نعمائه. و ابدلت في صورة اسمية لغرض ارادة الثبات و الدوام. و عليه فاللام للجنس لا للاستغراق حيث لم يكن اخباراً عن المحامد.[٢]

نيز «اياك نعبد ...» را التفات از غائب به مخاطب مى‌داند و صيغه جمع بودن «نعبد، نستعين و اهدنا» را استصغار عبد در حضور خداوند متعال مى‌شمارد كه شخص خويش را به جمع ملحق مى‌كند، باشد كه‌ لأجل عين ألف عين تكرم.[٣]

٤. ٢ در نظر گرفتن قراين‌

در نظر گرفتن قراين كلام براى فهم مقصود گوينده، روشى عقلايى در همه‌

[١] . روش‌شناسى تفسير قرآن، ص ١٠٥، با تلخيص.

[٢] . محمدهادى معرفت، التفسير الاثرى الجامع، ص ٢٨٥.

[٣] . همان، ص ٢٨٧.