معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٧٤ - ١ مبانى تفسير

به زيور طبع آراسته شده است.

مفسر ارجمند، انگيزه و هدف خويش را از تأليف تفسير اين‌گونه گزارش مى‌كند:

روايات تفسيرى، جملگى به‌صورت خام در كتاب‌ها عرضه شده است و كارى كه فقها بر روى روايات فقهى انجام مى‌دهند بر روى روايات تفسيرى انجام نگرفته و لذا سليم و سقيم به هم آميخته است، براى جداسازى و تعيين سرنوشت نخبه تفاسير روايى با همت دوستان فاضل خويش به اين كار خطير اقدام نمودم.[١]

وى در مدخل تفسير خويش نيز به همين مطلب اشاره كرده است:

وهذا الذي بين ايديكم محاولة لمعرفة الصحيح من الضعيف من الاخبار، فيما يعود الي تفسير القرآن الكريم، محاولة في ضوء محكمات الكتاب و السنة القويمة، عرضاً فنياً وفق اصول تقييم الآثار ....[٢]

اين نوشتار مى‌كوشد مبانى و اصول مفسر را در التفسير الأثرى الجامع‌ ارائه دهد و روش تفسيرى وى را بررسى كند. البته ذكر اين نكته بايسته است كه روش‌شناسى تفسير- چنان كه بايد- به يك مقاله نمى‌تواند محدود باشد. لذا در حد توان و گنجايش بدان مى‌پردازيم.

فرايند تفسير متكى به مسائل گوناگونى است كه شفاف‌سازى در هر يك از آن‌ها راه را براى شناخت تفاسير و طبقه‌بندى و ارزيابى آن‌ها هموار مى‌سازد. اهم اين امور عبارتند از: مبانى، اصول، سبك و روش.

١. مبانى تفسير

مبانى تفسير به آن دسته از پيش‌فرض‌ها، اصول موضوعه و باورهاى اعتقادى يا علمى گفته مى‌شود كه مفسر با پذيرش و مبنا قرار دادن آن‌ها به تفسير قرآن مى‌پردازد. به عبارت ديگر هر مفسرى ناگزير است مبناى خود را در مورد عناصر اساسى دخيل در فرايند تفسير قرآن روشن سازد.[٣]

[١] . آفتاب معرفت، ص ١٠.

[٢] . محمدهادى معرفت، التفسير الاثرى الجامع، ص ٦.

[٣] . مبانى و روش‌هاى تفسيرى، ص ٤٠.