معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٦٨ - ١ ٢ ٢ اعتبار عقلى در نشان دادن شخصيت مفسر تابعى

٢٣ نفر از مفسران اين دوره است ١. برخى از اين شخصيت‌ها مانند: عكرمه، سعيد بن مسيّب، حسن بصرى‌ و قتاده‌، امرشان حتى از نظر محققان شيعه اختلافى است. به‌طورى كه به تخطئه آنان دست زده يا لااقل درباره آن‌ها توقف كرده‌اند.[١]

اما تلاش آيت‌الله معرفت در روشن ساختن وضعيت آنان و به‌عنوان نمونه‌ عكرمه‌ كه متهم به گرايش به خوارج و انحراف از على‌ و اهل بيت (ع) او است، بسيار شگفت‌آور است كه محقق نامبرده با تكيه بر نقد اخبار تاريخى موجود در اين زمينه يا بحث در دلالت‌هاى اين اخبار به‌خوبى از پس آن برآمده است.[٢] اما كوشش‌هاى آيت‌الله معرفت در اين مقصد فكرى بر دو پايه به شرح زير استوار است:

١. ٢. ٢. اعتبار عقلى در نشان دادن شخصيت مفسر تابعى‌

در برخى از موارد، شخصيت فكرى يك مفسر با استفاده از اثرپذيرى او از استاد يا اساتيدش مورد بحث قرار گرفته و در واقع از نوعى اعتبار عقلى استفاده شده است. به‌عنوان مثال در معرفى شخصيت‌ مجاهد مى‌نويسد:

وى متهم به مراجعه به اهل كتاب است و اين اتهام با سخت‌گيرى استاد او و ابن عباس‌ در مراجعه به اهل كتاب سازگار نيست.[٣]

درباره‌ اسودبن يزيد كه مانند مسروق بن اجدع‌ (هر دو از مفسران كوفى) مورد قدح و طعن قرار گرفته است، تصريح مى‌كند:

جوّ حاكم بر علماى كوفه به‌ويژه‌اصحاب‌ عبدالله بن مسعود، اكثراً گرايش‌

[١] . جهت نمونه ر. ك: معجم رجال الحديث، ج ٨، ص ١٣٩؛ كافى، ج ٨، ٣١١.

[٢] . التفسير و المفسرون فى ثوبه القشيب، ج ١، صص ٣٠٧- ٣٠٠.

[٣] . همان، ص ٢٨٨.