معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٥١ - ٥ تفسير قرآن با استناد به قواعد عقلى در روايات تفسيرى اهل بيت(ع)

در تفسير برخى از آيات، به عقل و قواعد حاصل از آن استناد كرده‌اند و تفسير خود را بر پايه آن استوار ساخته‌اند.

استاد معرفت در توضيح آيه يمحوا الله ما يشاء و يثبت و عنده ام الكتاب‌[١] به مسأله بدا اشاره مى‌كند و مى‌نويسد:

بدا در عالم تكوين، همچون نسخ در عالم تشريع، از امورى است كه تحقق يافته و قرآن كريم به وقوع آن تصريح دارد و روايات اهل بيت عصمت (ع) نيز در حد تواتر است. بدا همچون نسخ داراى دو معنا است:

پديدار شدن رأى جديد براى خداوند- كه پيش از اين آگاهى نداشته، سپس به آن پى برده باشد-. اين معنا قطعاً باطل و نسبت آن به خداى تبارك وتعالى محال و ممتنع است.

پديدار ساختن امرى براى مردم كه در گذشته برايشان پنهان بوده است؛ يعنى اين امر را خداوند از ازل مى‌دانسته و از همان آغاز به همين شكل جديد كه پديدار گشته مقدر داشته است، ولى به جهت مصلحتى كه مقام تكليف آن را ايجاب مى‌كرد براى مدتى آن را از مردم محفى داشته و سپس در موقع خود آشكار نموده است.

سپس استاد معرفت در تفسير اين آيه، به روايتى از امام‌ صادق‌ (ع) اشاره مى‌كند كه ايشان (ع) مى‌فرمايند:

هر كس گمان كند كه براى خداوند عزوجل چيزى آشكار شده كه در گذشته نمى‌دانسته است، از او برائت بجوييد و بيزار باشيد.[٢]

در ادامه استاد معرفت مى‌افزايد:

بداى باطل و محال بر خداوند سبحان همين است كه در ضمن اين سخن امام (ع) آمده است.[٣]

از سخنان بالا روشن مى‌شود كه امام (ع)، تفسير خود از آيه را با استناد به يك نكته عقلى ارائه كرده‌اند و آن اين كه موجودى كه نسبت به چيزى در يك موقعيت علم نداشته و در موقعيت ديگرى علم پيدا كرده است، علمش ناقص و رو به كمال است؛ در حقيقت به چيز ديگرى نياز دارد تا او را كامل كند، در

[١] . خداوند آن چه را بخواهد محو يا اثبات مى‌كند، و اصل كتاب نزد او است.( رعد، آيه ٣٩)

[٢] . محمدباقر مجلسى، بحارالانوار، ج ٤، ص ١١٠.

[٣] . تفسير و مفسران، ج ١، ٥٢٧.