معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٥٠ - ٥ تفسير قرآن با استناد به قواعد عقلى در روايات تفسيرى اهل بيت(ع)

هم به قرآن؛ مى‌نويسد:

به اين دقت‌نظر موشكافانه بنگريد كه تنها حضرت (ع) بدان تفطن يافته و ديگر فقها از توجه به آن بازمانده‌اند. دست در آيه قطع به‌طور مجمل ذكر شده و مراد از آن مبهم است و ناگزير بايد به وسيله سنت يا خود قرآن تبيين شود. حضرت (ع) به وسيله سنت و با مدد نص قرآن به تبيين ابهام پرداخته، فرمود: ميانه كف دست يكى از مواضع هفت‌گانه‌اى است كه نمازگزار به هنگام سجده بايد بر زمين نهد. اين به مثابه صغراى استدلال است كه بر گرفته از نص حديث پيامبر اكرم (ص) مى‌باشد و كبراى استدلال را از آيه استفاده فرمود كه مفاد آن عام است و شامل هر موضع سجده‌اى مى‌شود، چه موضعى كه سجده در آن واقع مى‌شود، هر دو، از آن خدا است و آن چه از آن خدا است، مشمول كيفر نخواهد شد؛ زيرا كيفر شامل چيزى مى‌شود كه متعلق به خود تبهكار است نه آن چه متعلق به خداوند است؛ كه اين استنباطى به غايت ظريف و دقيق است.

سپس استاد معرفت به مفسران درباره بهره‌گيرى از اين روش تفسيرى تأكيد مى‌كند و متذكر مى‌شود:

از همين جا است كه مفسران بايد روش تفسير را از دقت و ظرافتى كه امام (ع) اعمال نموده بياموزند و آن را سرمشق و سرلوحه خود قرار دهند.[١]

استاد معرفت پس از ذكر چند مورد از روايات تفسيرى اهل بيت (ع) كه در آن به سنت پيامبر اكرم (ص) استناد كرده‌اند، آورده است:

اين دقت در فهم و استنباط از كتاب خدا و ثبات بر سنت پيامبر اكرم (ص)، از خصايص اين خاندان است كه رهبرى امت را براى هميشه بر عهده دارند ... و نيز اين مهم كه آن بزرگواران چگونه توانستند با منطقى متين و بيانى رسا راه مستقيم را نشان دهند و از انحرافات در فهم كتاب و سنت جلوگيرى كنند.[٢]

٥. تفسير قرآن با استناد به قواعد عقلى در روايات تفسيرى اهل بيت (ع)

يكى ديگر از منابع تفسيرى ائمه (ع)، عقل و اصول عقلى است. ايشان (ع)

[١] . محمدهادى معرفت، التفسير و المفسرون فى ثوبه القشيب، ج ١، ص ٤٦٥.

[٢] . تفسير و مفسران ٥١٧/ ١