معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٤٨١ - ٦ تفسير ابن عربى

گوش قلب از قائل آن مى‌شنوند. و هر صاحب ولايت كليه اين ندا را مى‌شنود. كسانى كه به حريم الهى راه ندارند، از استماع اين ندا محرومند. از نداهاى حق است كه:

سبوح قدوس رب الملائكة و الروح، سبقت رحمتى غضبى. حضرت رسالت پناه، عليه‌السلام، در ليلة المعراج از جبرئيل سؤال كرد: أ لربّك صلوة؟ قال: بلى: سبوح قدوس رب الملائكة و الروح.

اين روايت را علماى عامه نقل كرده‌اند، از جمله‌ قيصرى‌ در فصّ نوحى‌.[١]

از مطالب وى كتاب عظيم‌ فتوحات مكيه‌ بر مى‌آيد كه وى چند تفسير بر قرآن كريم نوشته است:

يكى الجمع و التفصيل فى معرفة معانى التنزيل؛ چنانكه از جلد اول‌ فتوحات‌، صفحات ٥٩ و ٦٣ و ٧٧ و جلد ٣، صفحه ٦٤ بر مى‌آيد. و التفسير الكبير؛ چنانكه از جلد چهارم‌ فتوحات‌، صفحه ١٩٤ استفاده مى‌شود. و در صفحات ٨٦ و ١١٤ جلد اول و صفحه ٦٤ جلد سوم به‌ التفسير يا تفسير القرآن‌ اشاره دارد. علاوه بر اينها تفاسيرى هم به او منسوب است كه مشهورتر از همه‌ تفسير القرآن الكريم‌ است؛ و اكثر اهل تحقيق از جمله استاد محمد عبده‌ آن را نوشته‌ كمال الدين ابوالغنائم عبدالرزاق كاشى‌ (متوفاى ٧٣٠) دانسته‌اند، ولى استاد معرفت اصرار دارد كه اين تفسير از آثار ابن عربى‌ است. ايشان در توصيف اين تفسير مى‌نويسد:

اين تفسير بر اساس مكتب عرفان و به شيوه باطن‌گرايى و پيمودن راه تأويل نوشته شده است. بيشتر از وحدت وجود و فناى ذات دم مى‌زند و بى‌محابا آيات قرآن را به همين سو سوق مى‌دهد؛ بدون آنكه اصول تفسير يا ضوابط تأويل را رعايت كند؛ و بر همين اساس، انتساب آن به‌ ابن عربى‌- كه سر سلسله وحدت وجوديان و تأويل‌كنندگان بى‌رويه است- پذيرفتنى‌تر است تا ديگران.[٢]

[١] . همان، ص ٣٠.

[٢] . تفسير و مفسران، ج ٢، ص ٤١٥.