معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٤٨ - ٤ تفسير قرآن به سنت در روايات تفسيرى اهل بيت(ع)

نخست اين كه از سنت، دو معنا اراده شده است. يكى سنت رسول اعظم (ص) و ديگرى سنت امامان معصوم (ع). هرچند سنت به معناى دوم نيز به همان سنت به معناى اول بازگشت دارد، ولى اولى براى همه مذاهب اسلامى حجت است و دومى حدوداً تنها براى مذهب تشيع حجت است. نكته ديگر اين كه براى برخى از امامان مانند: امام‌ على‌ (ع) و تا حدودى امام‌ حسن‌ (ع) و امام‌ حسين‌ (ع)، تنها بهره‌گيرى از سنت پيامبر اكرم (ص) امكان‌پذير بوده است، اما براى امامان (ع) ديگر به‌ويژه امام‌ رضا (ع) و امام‌ جواد (ع) و امام‌ هادى‌ (ع) و امام‌ عسكرى‌ (ع)، بهره‌گيرى از سنت پيامبر اكرم (ص) و امامان (ع) ديگر نيز امكان‌پذير بوده است.

دوم اين كه اهل بيت (ع) كوشيده‌اند تا حد امكان از سنت پيامبر اكرم (ص) در تفسير قرآن كريم به‌عنوان يك منبع و مستند استفاده كنند و اغلب استنادات سنتى آنان (ع)- به دلايل گوناگون كه بررسى آن‌ها خارج از بحث حاضر است- به سنت پيامبر اكرم (ص) اختصاص دارد و در موارد محدودى به سنت ديگر ائمه (ع) استناد شده است. بنابراين، در موارد نادرى، استناد به سنت اهل‌بيت (ع) در تفسير آيات قرآن به‌عنوان منبع تفسير گزارش شده است.

سوم اينكه، سنت در اينجا به معنايى است كه قول و فعل و تقرير را در بر مى‌گيرد. بنابراين، در تفسير قرآن مى‌توان هم از گفتار و احاديث پيامبر اكرم (ص) در درجه نخست و اهل بيت (ع) در درجه دوم، و هم از رفتار و كردار و هم از سكوت آنان (ع) در مقابل انجام يا عدم انجام عملى، به‌عنوان منبع تفسير بهره برد. استاد معرفت در توضيح تفسير قرآن به سنت آورده است:

شكى نيست كه مجموعه احكام شرعى و فروع آن، تفصيل مبهماتى است كه در قرآن به‌طور مجمل و به شكل عام يا مطلق آمده است و همه رواياتى كه از معصومين (ع) صادر شده و نيز فعل و تقرير آنان كه به منظور بيان ابعاد مختلف شريعت انجام پذيرفته است، همه و همه، توضيح و تفسير كلياتى است كه در قرآن كريم درباره احكام و اخلاق و آداب ذكر شده است.[١]

[١] . تفسير و مفسران، ج ٢، ص ٢١.