معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٤٥٢ - ٣ ملاك تفسيرى بودن احاديث

بيان جزئيات و فروع احكام الهى مى‌پردازد. اما در مورد آيات ديگر كه از معارف دينى و حكمت‌ها و آداب سخن مى‌گويد، سخت‌گيرى چندانى از ناحيه اخباريان وجود ندارد، مگر آن كه روايتى صحيح و صريح در آن مورد باشد كه در اين صورت بايد مفاد آن روايت هنگام تفسير آيات مورد توجه قرار گيرد؛ امرى كه شيوه معمول همه مفسران است.[١]

٣. ملاك تفسيرى بودن احاديث‌

ملاك تفسيرى بودن احاديث چيست؟ اين پرسشى است كه پاسخ به آن مى‌تواند اندازه روايات تفسيرى از پيامبر (ص) و يا امامان معصوم (ع) را روشن و آشكار كند.

در مورد اينكه تفاسير منقول از پيامبر (ص) چه اندازه است؟ ميان دانشمندان اهل سنت اختلاف وجود دارد. به گفته‌ محمدحسين ذهبى، برخى بر اين باورند كه پيامبر (ص) تمامى قرآن را تفسير كرده و معانى افرادى و تركيبى همه آيات را بيان فرموده است؛ اما برخى ديگر عقيده دارند كه پيامبر (ص) تنها تعداد اندكى از آيات كه جبرئيل به او آموخته بود را تفسير كرده و از بقيه سخنى نگفته است. ذهبى‌ آنگاه با نقد دو ديدگاه ياد شده، به خيال خود راه ميانه را طى كرده و گمان كرده كه پيامبر (ص) تعداد زيادى از آيات را تفسير كرده و از تفسير پاره‌اى آيات به دليل روشن بودن مفهوم آن‌ها يا اختصاص علمش به خداوند، و يا عدم اشكال در ناآگاهى نسبت به آن‌ها خوددارى ورزيده است.[٢]

آيت‌الله معرفت نيز مانند قائلان به قول اول و البته با دلايلى متفاوت معتقد است:

پيامبر (ص) براى امت به‌ويژه اصحاب كبار، تمامى معانى آيات قرآن كريم را بيان داشته است، و تمامى اهداف و مقاصد شريف قرآن را برايشان شرح داده است.[٣]

[١] . محمدهادى معرفت، تفسير و مفسران، ج ١، ص ٩٣.

[٢] . همان، ص ٩٤.

[٣] . ر. ك: محمدحسين ذهبى، التفسير و المفسرون، ج ١، ص ٥٣ به بعد.