معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٤٣٨ - مورد دوم هدايت و توفيق

كرد، زيرا اگر واقعاً فراموش كرده باشد، معنور است و مستحق مؤاخذه و توبيخ نيست. اما معنى نسيان در آيه‌ وَ لا تَكُونُوا كَالَّذِينَ نَسُوا اللَّهَ فَأَنْساهُمْ أَنْفُسَهُمْ‌[١] اين است كه آن‌ها حضور خداوند را در دنيا ناديده گرفته و نسبت به آن تفاضل ورزيدند، در نتيجه كرامت خويش را هم ناديده گرفتند، لذا معناى آيه‌ قالَ كَذلِكَ أَتَتْكَ آياتُنا فَنَسِيتَها وَ كَذلِكَ الْيَوْمَ تُنْسى‌[٢] اين است كه آيات الهى را پشت سر هم انداختى و آن را جدّى نگرفتى، پس امروز به فراموشى سپرده مى‌شوى و مشمول عنايت الهى نخواهى بود.

در واقع محتواى اين آيه مانند فَنَبَذُوهُ وَراءَ ظُهُورِهِمْ وَ اشْتَرَوْا بِهِ ثَمَناً قَلِيلًا[٣] است؛ يعنى امر قرآن را كوچك شمردند و نسبت به آن بى‌اعتنا شدند و آن‌را به متاع اندك زندگى دنيا فروختند. روشن است كه اين امر نوعى تفاضل و تساهل است، نه غفلت و نسيان حقيقى.

همچنين از اميرمؤمنان درباره معناى‌ نَسُوا اللَّهَ فَنَسِيَهُمْ‌[٤] سؤال شد، حضرت فرمود:

يعنى خدا را در دنيا فراموش كردند، به اين معنا كه او را اطاعت نكردند و خداوند نيز آنان را در آخرت فراموش كرد، يعنى براى آنان پاداشى در نظر نگرفت و آنان در بهره‌مندى از نعمت‌هاى الهى به فراموشى سپرده شدند. عرب نيز گاهى مى‌گويد: قد نسنيا فلان فلا يذكرنا يعنى فلانى ما را فراموش كرده است، اما معناى جمله و ما كانَ رَبُّكَ نَسِيًّا اين است كه خداوند چيزى را فراموش نمى‌كند و از هيچ چيز غافل نمى‌ماند، زيرا او حفيظ و عليم است.[٥]

مورد دوم: هدايت و توفيق‌

هدايت در اصل به معنى راهنمايى و ارشاد است. جز اينكه راهنمايى‌

[١] . حشر، آيه ١٩.

[٢] . طه، آيه ١٢٦.

[٣] . آل عمران، آيه ١٨٧.

[٤] . توبه، آيه ٦٧.

[٥] . محمدهادى معرفت، نقد شبهات، صص ٣٣١- ٣٣٠.