معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٤٣٥ - ٣ تفسير موضوعى موضوعات قرآن

٣. تفسير موضوعى موضوعات قرآن‌

استاد معرفت در ضمن معرفى برخى تفاسير موضوعى، محورهايى از موضوعات مطرح در اين گونه از تفسير موضوعى را فهرست كرده‌اند، از قبيل معارف قرآن، اخلاق در قرآن، سنن الهى در قرآن، آيات علمى قرآن، اهل بيت در قرآن، توحيد و شرك در قرآن، زن از ديدگاه قرآن و ....

بى‌ترديد با تنوع نيازهاى بشرى و ظرفيتِ شگفت‌انگيز و بى‌كرانه قرآن كريم در پاسخ‌گويى به مسائل بشريت، اين روش در تفسير مى‌تواند با قابليت ابتكارى و ابداعى كه در خود دارد، ضمن دفاع از كيان معارف اسلامى، نقش مهمى در كشف و ارائه نظريه‌هاى اسلامى در محورهاى گوناگون هدايتى و تربيتى داشته باشد. البته نبايد از چشم دور داشت كه در روش تفسير موضوعى علاوه بر كشف نظريه قرآنى، لازم است با مراجعه به ابواب مربوط در منابع روايى در موضوع مورد نظر را نيز جست‌وجو كرد تا اگر در ميان روايات تقييد، تخصيص، تبيين و تأويل خاص مورد توجه اهل البيت (ع) بوده است، به ديدگاه قرآنى ضميمه، و به حكم آيه شريفه‌ لِتُبَيِّنَ لِلنَّاسِ ما نُزِّلَ إِلَيْهِمْ‌[١] رأى قرآنى كامل و تمام شود. پرواضح است كه اين مقدار از مراجعه به منابع روايى، نه تنها بحث را از قرآنى بودن خارج نمى‌كند، بلكه آن را تقويت و تبيين مى‌كند.

استاد فقيه خود با بهره‌گيرى از همين‌گونه تفسيرى، مسائل را كاوش كرده و ديدگاه اسلامى را ارائه كرده است، از قبيل كتاب‌هاى‌ جامعه مدنى، ولايت فقيه‌ و معارفى از قرآن‌.

اين‌گونه از تفسير موضوعى خود بر دو قسم قابل تقسيم است: تفسير موضوعى استقرايى كه حكم و موضوع هر دو از قرآن گرفته مى‌شود؛ مثل شفاعت در قرآن، توحيد در قرآن، تربيت در قرآن مانند پيامِ قرآن‌ اثر آيت‌الله‌ مكارم شيرازى‌؛ و تفسير موضوعى استنطاقى كه حكم از قرآن، اما موضوع و پرسش از خارجِ قرآن گرفته مى‌شود؛ مانند كتب‌ سنت‌هاى اجتماعى‌ و فلسفه تاريخ در قرآن‌ از شهيد محمدباقر صدر.

[١] . نحل، آيه ٤٤.