معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٣٩٤ - نتيجه

داشته‌اند؟[١] يا آن كه آيا واقعاً دلالت يك معناى خاص بر معناى عام‌تر كه در وراى آن است دلالت التزامى است يا دلالت مطابقى است؟ مرحوم‌ طباطبايى‌ نيز در الميزان‌ از لوازم كلام به‌عنوان معانى باطنى ياد كرده‌اند، اما آن را به‌صورت نقل اقوال از ديگران آورده‌اند.[٢]

نتيجه‌

از آنچه كه گفته شد مى‌توان بر موارد زير به‌عنوان خلاصه و نتيجه بحث تأكيد كرد:

١. اين مقاله به تبيين و نقد ديدگاه‌هاى آيت‌الله معرفت در سه محور پرداخت:

الف. تحليلى بر معناى لغوى تأويل؛

ب. كاربردهاى قرآن از واژه تأويل؛

ج. تأويلِ قرآن.

٢. آيت‌الله معرفت، در محور نخست، با تعاريفى كه ارائه داده‌اند در صدد بوده‌اند تا مفهوم عامِ «رجوع» را شفاف‌تر و مراد از رجوع را معين كنند. با توجه به اين كه در برخى موارد مرجع به مبدأ و در برخى موارد به منتهى تعريف كرده‌اند، به نظر مى‌رسد كه به نظريه لغت‌شناسانه‌ ابن فارس‌ در معجم مقاييس اللغه‌ نزديك شده است.

٣. كاربردهاى قرآنى تأويل از ديدگاه آيت‌الله معرفت به سه دسته تقسيم مى‌شود:

الف. تأويل به معناى ارجاع سخن يا عملِ متشابه به معناى واقعى‌اش كه با عقل و نقل سازگار باشد.

ب. تعبير رؤيا،

[١] . رك: سيدمحمدحسين طباطبايى، الميزان فى تفسير القرآن، ج ٣، ص ٦٤.( ذيل آيه هفتم سوره آل عمران)

[٢] . رك: همان، ص ٤٨.