معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٣٨١ - تحليلى ديگر در مورد كاربرد واژه تأويل در قرآن

بخش نخستين از سوره آل عمران كه درباره وفد نجران است، تأويل جز به معناى مراد بر معناى ديگرى نمى‌توان حمل كرد. آن‌ها آمده بودند تا با پيامبر و مسلمانان بر سر برخى مفاهيم اعتقادى كه به ظاهر بين آموزه‌هاى قرآنى و مسيحى مشترك مى‌نمود گفت‌وگو كنند؛ آموزه‌هايى نظير اين كه حضرت‌ عيسى‌ (ع) «روح» و «كلمه» خداوند است. آن‌ها مايل بودند تا آموزه‌هاى قرآنى را كه در اين باره بود به نفع خود مصادره كنند و آن را بر آموزه‌هاى مسيحيت كه‌ عيسى (ع) را تا به مقام الوهيت بالا مى‌برد، منطبق سازند. در اين هنگام بود كه آيات بخش نخست سوره آل عمران نازل و در آيه هفتم يادآور شد كه معناى برخى از آيات را بايد در پرتو برخى آيات ديگر فهميد. بنابراين «تأويل» در آيه هفتم سوره آل عمران، معنايى جز همان «معنا و مقصود از كلام» ندارد.

اين كاربرد از تأويل را مى‌توان به شكل زير نشان داد:

كاربرد دوّم: تأويل در اين فرض، به تحقق مفاد كلام گفته مى‌شود كه در مورد قرآن كريم به معناى وقوع وعده‌ها و وعيدهاى قرآن است. واژه تأويل در دو آيه قرآن به اين معنا به كار رفته است.

يكى در آيه:

هَلْ يَنْظُرُونَ إِلَّا تَأْوِيلَهُ يَوْمَ يَأْتِي تَأْوِيلُهُ يَقُولُ الَّذِينَ نَسُوهُ مِنْ قَبْلُ قَدْ جاءَتْ رُسُلُ رَبِّنا بِالْحَقِّ فَهَلْ لَنا مِنْ شُفَعاءَ فَيَشْفَعُوا لَنا أَوْ نُرَدُّ فَنَعْمَلَ غَيْرَ الَّذِي كُنَّا نَعْمَلُ قَدْ