معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٣٧٩ - تحليلى ديگر در مورد كاربرد واژه تأويل در قرآن

هم چنين است آيات ديگر آن سوره.[١]

عاقبت امر

آيت‌الله معرفت انتهاى به عاقبت امر را معناى لغوى و رايج واژه تأويل دانسته‌اند.[٢] ايشان در كتاب‌ التمهيد فى علوم القرآن‌ پنج مورد از موارد كاربست قرآن از تأويل را بر اين معنا حمل كرده‌اند.[٣] اين نكته در ديگر آثار ايشان نيز مورد اشاره قرار گرفته است، امّا در برخى آثارشان احتمال ديگرى نيز مطرح كرده و آن را تقويت كرده‌اند. در كتاب‌ التفسير و المفسّرون‌ احتمال داده‌اند كه عبارت احسن تأويلا در آيات ١٧ سوره اسراء و ٨٣ سوره نساء به معناى «بهترين تفسير و قوى‌ترين احتمال براى معناى مقصود» باشد.[٤] در كتاب‌ التأويل فى مختلف المذاهب و الأراء نيز تأويل در آيه ٣٩ سوره يونس را به معناى تبيين و تفسير دانسته‌اند.[٥]

تحليلى ديگر در مورد كاربرد واژه تأويل در قرآن‌

در تحليل معناى لغوى تأويل، ديدگاه‌ ابن فارس‌ در مورد دو اصل داشتن ريشه اين واژه را مطرح كرديم و آن را با توجه به كلام ديگر لغت‌شناسان مورد تأييد قرار داديم، به اين معنا كه سخن ديگر لغت‌شناسان را نيز كه تأويل را با دو واژه «مرجع» و «مصير» معنا كرده بودند، در همين جهت دانستيم. به نظر ما، كاربردهاى قرآنى تأويل نيز در همين چهارچوب قابل تبيين است كه در اينجا به شرح آن مى‌پردازيم.

در قرآن كريم، تأويل به‌طور كلى در سه مورد به كار رفته است:

[١] . رك: محمدهادى معرفت، التمهيد فى علوم القرآن، ج ٣، ص ٣٢؛ التفسير و المفسرون، ج ١، ص ٢٣.

[٢] . محمدهادى معرفت، التأويل فى مختلف المذاهب و الآراء، ص ١٠.

[٣] . اين پنج مورد در اين آيات به كار رفته اند: نساء، ٥٩، اسراء، ٣٥؛ اعراف، ٥٣؛ يونس، ٣٩. رك: محمدهادى معرفت، التمهيد فى علوم القرآن، ج ٣، ص ٣٣.

[٤] . التفسير و المفسرون، ج ١، ص ٢٣؛ تفسير و مفسّران، ج ١، ص ٢٣.

[٥] . رك: محمدهادى معرفت، التأويل فى مختلف المذاهب و الآراء، ص ١١.