معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٣٦٨ - مقدمه

لغوى تأويل؛ ٢. كاربردهاى تأويل در قرآن؛ و ٣. تأويل قرآن به‌عنوان يك نظريه تفسيرشناختى.

كليد واژه‌ها: تأويل، متشابه، تنزيل، باطن، ظاهر، تفسير.

مقدمه‌

مرحوم آيت‌الله محمد هادى معرفت از قرآن‌پژوهانى است كه در موضوع تأويل قرآن صاحب‌نظر بوده و نظريه‌هاى ديگران را نيز به نقد كشيده است. ايشان در چندين اثر خود در باره تأويل مطالبى نوشته‌اند كه گرچه بخش اعظم از اين مطالب در كتاب‌هاى ايشان مشترك است، اما تفاوت‌هايى هم مشاهده مى‌شود. بيشتر اين اختلاف‌ها از نوع اجمال و تفصيل و در مواردى هم تغيير ديدگاه است. سير تاريخى طرح مبحث تأويل در آثار ايشان به ترتيب زير است:

١. التمهيد فى علوم القرآن؛[١]

٢. علوم قرآنى؛[٢]

٣. التفسير و المفسرون فى ثوبه القشيب؛[٣]

٤. تفسير و مفسران؛[٤]

[١] . آنچه در اين مقاله از اين كتاب نقل مى‌شود مربوط به چاپ دوم اين كتاب است كه ظاهراً همراه با ويرايش جديد همراه بوده است. اين چاپ توسط مركز مديريت حوزه علميه قم در سال ١٣٦٧ ش انجام گرفته است.

[٢] . اين كتاب، بنا به گفته مؤلف، در حقيقت خلاصه و بازنويسى كتاب‌هاى التمهيد فى علوم القرآن و صيانة القرآن من التحريف است. اولين نوبت چاپ اين كتاب مربوط به پاييز ١٣٧٩ ش است. اين كتاب با همكارى سازمان سمت و مؤسسه فرهنگى التمهيد به چاپ رسيده است.

[٣] . چاپ اوّل اين كتاب مربوط به سال ١٤١٨ ق. است. در اين مقاله از چاپ دوم كه در سال ١٣٨٣ ش توسط دانشگاه اسلامى رضوى انجام گرفته، استفاده شده است.

[٤] . اين كتاب ترجمه« التفسير و المفسرون فى ثوبه القشيب» است، اما مؤلف در آن بازنگرى كرده و در مواردى بر آن افزوده است. آنچه در اين مقاله از اين كتاب ياد شده مربوط به چاپ سوم آن در سال ١٣٨٥ ش است.