معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٣٦٥ - جمعبندى و نتيجهگيرى

ابوشهبه‌ پس از نقل اين خبر، سند آن را به‌ ابن عباس‌ صحيح ندانسته و بر فرض صحت سند نيز آن را در شمار اسرائيليات آورده است.[١]

علامه‌ طباطبايى‌ نيز در بحث روايى ذيل آيات آغازين سوره «ق» ضمن نقل روايتى از تفسير على بن ابراهيم قمّى‌- نظير آنچه در منابع تفسير عامه آمده است- چنين مى‌گويد:

وكيفما كان لاتعويل علي هذه الروايات، و بطلان ما فيها يكاد يلحق اليوم بالبديهيات او هو منها.[٢]

به هر حال، هيچگونه اعتمادى به اين روايات نيست و بطلان محتواى آن‌ها امروزه از بديهيات است.

به نظر مى‌رسد كه ذكر حرف «ق» در اين سوره، براى بيان عظمت قرآنى و شرافت گسترده آن باشد؛ زيرا، بى‌درنگ پس از آن به قرآن مجيد سوگند ياد كرده، مى‌فرمايد:

وَ الْقُرْآنِ الْمَجِيدِ.[٣]

جمع‌بندى و نتيجه‌گيرى‌

اسرائيليات از جمله اصطلاحاتى است كه در قرون متأخر در عهد صحابه و تابعين رواج يافته و در مفهومى گسترده، هر گونه روايت و حكايتى را كه از منابع غير اسلامى «اعم از شفاهى و غير شفاهى» وارد قلمرو فرهنگ اسلامى گرديده، شامل مى‌شود.

در عهد صحابه وجود نهى شديد پيامبراكرم (ص) برخى از مسلمانان كم‌مايه و كم اطلاع براى دست‌يابى به مطالبى كه به گمان آنان در معارف اسلامى نبوده، به اهل كتاب مراجعه مى‌كردند. لكن عالمان از صحابه با وجود پيامبر اكرم (ص) و اميرمؤمنان (ع) به هيچ روى، به مراجعه و بهره‌گيرى از اهل كتاب نياز نداشتند.

[١] . الاسرائيليات و الموضوعات، صص ٣٠٥- ٣٠٢؛ نيز ر. ك: تفسير ابن‌كثير، ج ٤، ص ٢٢١.

[٢] . سيدمحمدحسين طباطبايى، الميزان فى تفسير القرآن، ج ١٨، ص ٣٤٦.

[٣] . ق، آيه ١.« سوگند به قرآن مجيد». براى آگاهى بيشتر ر. ك: ناصر مكارم شيرازى، تفسير نمونه، ج ٢٢، ص ٢٢٧.