معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٣٦٢ - نقد و بررسى

نقد و بررسى‌

استاد معرفت از اينكه مفسرى نامور مثل‌ آلوسى‌- كه در ردّ روايات ساختگى و اسرائيليات بسيار توانمند است- فريفته اين روايات شده و آن‌ها را پذيرفته،[١] اظهار شگفتى كرده و سپس كلام‌ ابن‌كثير را به تفصيل در نقد علمى اين‌گونه روايات يادآور شده است.[٢]

ابن كثير بر اساس روايتى از عمر بن ابراهيم‌ (حسن بصرى‌) كه مرجع ضمير تثنيه «جَعَلا» در آيه را ذرّيه‌ آدم‌ پس از او دانسته- تأويل آيه را بر طبق آن اولى شمرده و روايت ديگر حسن بصرى‌ از طريق‌ سمرة را كه مرجع ضمير را آدم‌ و حوّا دانسته، روايتى موقوف معرفى و تصريح كرده است:

ويحتمل انّه تلقاه من بعض اهل الكتاب: من آمن منهم مثل كعب او وهب بن منبّه و غيرهما ....[٣]

جالب اين كه همين تأويل در برخى روايات شيعه نيز آمده است؛ فيض كاشانى‌ در روايتى از امام‌ رضا (ع) آورده است كه حضرت در پاسخ به پرسش‌ مأمون‌ خليفه عباسى چنين فرموده‌اند: حوّا براى‌ آدم‌ (ع) ٥٠٠ شكم و در هر شكم يك پسر و يك دختر به دنيا آورد و آن دو با خداوند پيمان بستند كه اگر خداوند فرزندان تندرست به آنان عطا كند، حتماً سپاسگزار او باشند. اما وقتى خداوند نسلى سالم به آنان عطا كرد، هر دو گروه از فرزندانِ پسر و دختر آنان، براى خداوند متعال شريك قرار دادند و آن گونه كه پدر و مادرشان شكرگزار بودند، شكرگزارى نكردند و خداوند برتر از آن است كه به او شكر بورزند. مأمون‌ با شنيدن پاسخ امام (ع) گفت: گواهى مى‌دهم كه تو به حقّ فرزند رسول خدا (ص) هستى.[٤]

علامه‌ طباطبايى‌ (ره) نيز ضمن اشاره به برخى مروّيات، همه آن‌ها را جعلى‌

[١] . محمود آلوسى، روح المعانى فى تفسير القرآن العظيم و السبع المثانى، ج ٩، صص ١٣٩ و ١٤٢.

[٢] . محمدهادى معرفت، التفسير و المفسرون فى ثوبه القشيب، ج ٢، صص ٢٠٩- ٢٠٢.

[٣] . تفسير ابن كثير، ج ٢، ص ٢٧٥.

[٤] . تفسير الصافى، ج ٢، ص ٢٥٩.