معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٣٥١ - ٤ وهب بن منبه(م ١١٤ ق)

٣. تميم بن اوس دارى (م ٤٠ ق)

وى از دانشمندان مسيحى تازه مسلمان است كه در آخرين سال حيات پيامبر (ص) به مدينه آمده و به آيين اسلام گرويده است.[١] همچنين وى نخستين كسى است كه قصه‌خوانى را بنيان نهاده است.[٢] او به فرمان خليفه دوم، پيش از اقامه نماز جمعه، به قصه‌خوانى و موعظه مردم مى‌پرداخت و در عهد عثمان‌، هفته‌اى دو بار به قصه‌خوانى اشتغال داشت.[٣] مشهورترين حديثى كه از وى نقل شده، حديث «جسّاسه» است كه‌ مسلم‌ آن را در صحيح خود نقل كرده است.[٤] اين حديث، افزون بر ضعف سند، از نظر محتوا نيز با معيارهاى حديث صحيح سازگارى ندارد.[٥]

٤. وهب بن منبّه (م ١١٤ ق)

وى از دانشمندان بزرگ اهل كتاب و ايرانى‌تبار (از اهالى خراسان) است كه در عهد خلافت‌ عثمان‌ در يمن زاده شده و در زمان پيامبر اكرم (ص) اسلام آورد و چون حضور حضرت را درك نكرده، او را در شمار تابعان شمرده‌اند.[٦] وهب‌، علاوه بر پرداختن به داستان‌ها و اخبار پيامبران و رواج بسيارى از مضامين كتب پيشينيان در يمن،[٧] از طرف‌ عمر بن عبدالعزيز، منصب قضاوت را نيز در صنعا بر عهده داشته است.[٨] محمد رشيدرضا او و كعب‌الاحبار را بدترين و رياكارترين افراد در برابر مسلمانان دانسته است. او مى‌نويسد:

هيچ خرافه‌اى در كتاب‌هاى تفسيرى و تاريخى درباره آفرينش موجودات،

[١] . ابوريه، اضواء على السنة المحمدية، ص ١٨٢.

[٢] . ابن اثير، اسدالغابة، ج ١ ص ٢٥٦.

[٣] . شمس‌الدين ذهبى، سير اعلام البنلاء، ج ٢، صص ٤٤٨- ٤٤٧.

[٤] . ر. ك: صبح مسلم، ج ٩، صص ٤١٧- ٤١٢.

[٥] . ر. ك: محمدهادى معرفت، التفسير و المفسرون فى ثوبه القشيب، ج ٢، صص ١٠٨- ١٠٧.

[٦] . زركلى، الاعلام، ج ٨، ص ١٢٥؛ ذهبى، تذكرة الحفاظ، ج ١، ص ١٠٠؛ ابن حجر، تهذيب التهذيب، ج ١١، ص ١٤٨.

[٧] . ذهبى، ميزان الاعتدال، ج ٤، ص ٣٥٢.

[٨] . زركلى، الاعلام، ج ٨، ص ١٢٥.