معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٣٢٧ - نور الثقلين

شيوه بسيارى از اخباريين چنين است.

او ضمن اينكه خود بر آن معترف است، روايات تفسيرى‌اش را از بزرگان و مشايخ مورد اعتماد نقل كرده است، ولى از منابعى نقل كرده كه اعتبار اسناد برخى از آن‌ها به صاحبانشان، مورد ترديد است؛ مانند «تفسير منسوب به امام‌ حسن عسكرى‌ (ع)» و كتاب‌ سليم بن قيس هلالى‌.

البرهان‌ در تفسير آيات بر اساس ترتيب سور، ابتدا آيه را بيان، سپس شأن نزول و روايات مربوط به تفسير آيه را نقل مى‌كند. اين موسوعه حدود شانزده هزار روايت را در بر دارد.

در هر سوره به نام سوره، محل نزول، و روايات فضيلت آن نيز اشاره مى‌كند.

تفسير برهان‌ داراى مقدمه‌اى طولانى است كه در آن، فضل علم و متعلم، فضل قرآن، حديث ثقلين، نهى از تفسير به رأى، ظهر و بطن، اقسام آيات و مباحثى از علوم قرآن را در هفده مقدمه بيان مى‌كند. در هر صورت مجموعه‌اى است قابل استفاده كه ذخائرى از اهل‌بيت عصمت و طهارت (ع) در آن گرد آمده است، اما اين تفسير داراى سه اشكال اساسى است:

الف. همان‌طور كه گفته شد، برخى منابع آن ضعيف و از كتاب‌هاى صحاح و منابع ديگر اهل سنت نيز نقل كرده است.

ب. بسيارى از رواياتى كه نقل كرده، سند ندارد و مرسل يا ضعيف است.

ج. در ميان روايات، تعارض محتوايى نيز مشاهده مى‌شود كه مؤلف به نقد و بررسى و ترجيح برخى از آن‌ها نپرداخته است.

نور الثقلين‌

مؤلف تفسير نور الثقلين‌، عبد على بن جمعه عروسى حويزى‌ از محدثان قرن يازدهم (م ١١١٢ ق) است. او دانشمندى فقيه، محدث، شاعر و اديب بوده است، اما تفسير او تنها نقل روايات و جمع اخبار مى‌باشد و لذا اين از نوع تفسير روايى محض است.