معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٣٢٦ - البرهان فى تفسير القرآن

شنيده و كتاب نيز نوشته است. او در وسط عمرش نابينا شد و داراى كتاب تفسير است.

اين تفسير در واقع داراى دو قسمت است:

قسمتى از آن، از على بن ابراهيم‌ است كه گاهى با «قال» و گاهى با «قال الصادق» و گاهى با سند كامل، روايات را نقل مى‌كند كه بيشتر اين تفسير را تشكيل مى‌دهد.

قسمت ديگر اين تفسير از ابى الجارود است. (ابى الجارود نامش‌ زياد بن منذر (م ١٥٠ ق) زيدى است و زيدية جاروديه‌ به او منسوب است. ابو الجارود از اصحاب امام‌ سجاد، امام‌ باقر و امام‌ صادق‌ (ع) است، اما روايات تفسيرى‌اش را از خصوص امام‌ باقر (ع) نقل مى‌كند. او اين روايات را در زمانى كه منحرف نبوده، نقل كرده است.[١]

على بن ابراهيم قمى‌ در عصر امام‌ حسن عسكرى‌ (ع) مى‌زيسته، و رواياتى را كه نقل كرده است، غالباً از طريق پدرش (ابراهيم بن هاشم‌) به امام‌ صادق‌ (ع) مى‌رساند.

استاد معرفت اين تفسير را از شخصى به نام‌ ابوالفضل بن عباس بن محمد بن قاسم‌ از نوادگان امام‌ كاظم‌ (ع) كه در واقع املاى‌ على بن ابراهيم قمى‌ بوده است مى‌داند و چون شخصيت‌ ابوالفضل‌ روشن نيست، روايات منقول از ايشان نيز با مشكل مواجه است.[٢]

البرهان فى تفسير القرآن‌

مؤلف اين تفسير گرانسنگ، سيد هاشم حسينى بحرانى‌ (م ١١٠٧ ق) از محدثان و محققان در علم حديث و اخبار است. اين تفسير نيز روايى محض است و بدون اينكه مؤلف درباره صحت و سقم سند، و دلالت متن روايت سخنى گفته باشد، و يا تعديل كند، يا تأويل ببرد، آن‌ها را نقل كرده، چنان‌كه‌

[١] . همان، ص ٣٢٥؛ حاج آغا بزرگ تهرانى، الذريعة الى تصانيف الشيعة، ج ٤، ص ٢٥١.

[٢] . همان، ص ٣٢٦.